Thảo Luận
TÔI LÀM THƠ TÂN H̀NH THỨC
Quỳnh Thi



Trong tâm trạng rối bời của tôi, hay lúc trong đầu không có một ư niệm, một vọng động chung quanh. Tôi đi dạo hay ngồi trầm tư uống trà một ḿnh. Những bài thơ Tân H́nh Thức ra đời. Nó không xao động như những tàn lá chuối đong đưa, chạm vào nhau gây ra âm thanh xào xạc theo nhịp gió trong đêm.

Tại sao nó không là những chiếc lá khác chạm vào nhau bởi những cơn gió đông, mà lại là những tàu lá chuối đong đưa cọ xát vào nhau. Phải chăng tiếng xào xạc thê lương giữa đêm trường đă làm tim tôi co thắt. Nó buồn bă trong đêm cuối năm ṿ vơ một ḿnh, nằm trăn trở suy tư về cuộc sống, về thế thái nhân t́nh. Đời sống thay đổi một cách tự nhiên theo chu kỳ nào đó, sự kiện siêu nhiên từ đâu đưa đến mà ta không hề biết trước. Tôi cũng là một người b́nh thường như bao người b́nh thường khác. Bỗng chốc sóng to gió lớn ập đến cuốn đi những hạnh phúc đầy ắp trên tay. Bất hạnh tạo ra nỗi buồn. Nỗi buồn lớn dần thành thơ


có một cây trong vườn
rụng lá. lá rơi chao
chạm tiếng hư không. cây
một ḿnh xạc xào đêm
vắng. cây chắc buồn như
đời vậy thôi...

Cây buồn bă hay người buồn bă. Nhưng làm thơ Tân H́nh Thức không cần phải buồn. Nó không cần phải có dữ kiện ǵ khắc khoải đánh động người làm thơ. Đánh động trong sâu thẳm tâm hồn. Nó mênh mang như một bầu trời đầy sao, mà ta mở cửa ra là bắt gặp ánh sáng nhấp nháy từ xa, xa tận nơi không có bến bờ. Thế mà những cái nhấp nháy ấy, ta biến nó thành chữ, đưa xuống mặt giấy và nó sẽ trở thành thơ.

Nó cũng không cần ẩn dụ. Man di như một điều tâm đắc. Nó là một miếng ăn ngon, một món ăn chơi, sau một cuộc t́nh, trong một cuộc đời.

Ta viết Tân H́nh Thức như một thằng bé con thả diều. Chiếc diều giấy cầm trong tay với một cuộn giây, chỉ cần có gió là ta thả ra. Chiếc diều bay lên, bay lên cao vút, xong rồi ta nằm xuống đất nh́n lên, thấy nó chao lượn, đảo qua đảo lại làm thao thức ḷng ta. Nó đă thành h́nh là một bài thơ Tân H́nh Thức (rất b́nh thường như một cậu bé con). Bởi nó mang lại khoái cảm ngất ngây thơ dại cho một cậu bé -- Cậu bé nhà thơ.

Ta sống với thực tại, từng phút giây hiện thực, từng con con chữ hiện thực. Oà vỡ sự thánh thiện nơi một thiếu nữ đi tu xinh đẹp, làm run rẩy một người theo đạo tân ṭng khờ khạo! Niềm xót thương một đóa lan rừng man dại. Rất vu vơ, dâng lên nỗi niềm đầy ắp, để nó đánh động ḷng người. V́ nó đă trở thành thơ.

*

Tân H́nh Thức không phải là cái rọ đâu bạn ạ. Bạn bảo “ Bỏ cái rọ này để làm cái rọ khác chui vào, nhốt ḿnh nhốt thơ th́ c̣n ǵ là tự do, c̣n ǵ là bầu trời trong xanh để con chim trong lồng kêu khóc.” Tân H́nh Thức là một thể thơ thô nhám như một khúc cây trang trí không được bào gọt ở một quán càfé văn nghệ, là một gam mầu thật nóng hay thật lạnh của một nhà họa sĩ dở hơi, một người khinh bạc đi ăn tiệc ở nhà một ông lớn, mà không cần com lê cà vạt. Nó giản dị đôi khi như một đứa bé ở truồng tắm mưa. Không rơ tâm trạng của bạn như thế nào, để bạn nói là bị mất tự do. Với tôi, nó không có ǵ ràng buộc như bằng trắc. Không chừng nó c̣n giải tỏa sự bế tắc nhàm chán, mượt mà, ước lệ, bắt chước, không thật v́ tạo nhạc tính bằng vần điệu du dương.

Tôi cũng đă từng làm nhiều kiểu thơ khác nhau, cũng rất thích thơ tự do, nhưng hiện thời làm Tân H́nh Thức phê ngất ngây như rờ mu rùa có nhiều lông dài rậm rịt.

Tôi cũng là kẻ ưa phụ t́nh với cái cũ, nêu như có một thi bá nào phát minh, t́m ra thể thơ khác mới lạ, hay hay th́ tôi cũng muốn thử, chơi cho biết mà bạn.

Suy cho cùng giữa tự do và luật lệ là hai anh em song sinh. Chẳng có ǵ ở trên đời này là tự do tuyệt đối cả. Nếu cứ lấy luật lệ ra mà ngăn cấm tự do th́ cũng không ai chịu được, mà tự do qúa chớn không có ǵ ngăn cản cũng nguy hiểm không kém. Ví như ta chạy xe trên freeway. Tự do nhưng phải kiểm soát tốc độ. Sang lane phải cẩn thận, chứ lúc đó đầu óc c̣n mê mải làm... thơ hay nghĩ ngợi việc khác là to chuyện. Một là xe khác húc ta hoặc ta đụng xe khác. Chết như bỡn.

Thơ Tân H́nh Thức cũng như các thể thơ khác cùng tồn tại b́nh đẳng. Có khác chăng là ta thay đổi cách chơi. Cách chơi nào hay lạ, được nhiều người hưởng ứng th́ nó sẽ tồn tại và phát triển, cách chơi nào cũ mèm nhàm chán th́ cần thay đổi. Thay đổi một công việc thường ngày đă khó, nhất là những khuôn mẫu đă có sẵn trong lănh vực văn học thi ca từ lâu, đă là một việc nan giải. Người ta chỉ có thể đề xuất ra một trường phái mới. Một thể thơ mới song hành với những trường phái khác đang có đang hiện hành, rồi tuỳ cảm nhận của người làm thơ, hay quần chúng thưởng ngoạn thơ mà nó được phổ biến rộng răi dài lâu hay không. Thực ra cái mới nào rồi cũng sẽ cũ. Thí dụ, phong trào thơ mới đầu thập niên ba mươi, hay tự lực văn đoàn, nhóm sáng tạo trong Nam năm 56. Phải công nhận, chỉ có phong trào thơ mới Tiền chiến là được dài lâu nhất. Từ năm 32 cho đến giờ vẫn thịnh hành.

Phong trào Tân H́nh Thức hiện giờ cũng là một phong trào thơ mới được phát động, giống như những phong trào thơ kể trên hồi mới được du nhập. Chỉ khác với những phong trào trước là do một nhóm anh em trong Tạp chí Thơ có nhiệt huyết, muốn đưa một luồng khí mới một thể thơ mới làm phong phú thi ca Việt Nam bị tŕ trệ và bế tắc đang hướng tới phía trước để t́m lối đi ra.

Thơ nghĩ cho cùng cũng giống như tôn giáo. Phải có nhiều trường phái khác nhau.

Không thể gạt bỏ tôn giáo này để thay bằng tôn giáo nọ. Nghĩa là không thể coi đạo ḿnh là chính đạo, c̣n đạo kia là tà đạo. Tất cả các tôn giáo phải b́nh đẳng đồng hành tùy sự tin tưởng và tín nhiệm của mỗi người. Song qui luật về tiến hóa, về phong cách th́ cần phải thay đổi cho phù hợp với thời đại. Có điều thơ khác với tôn giáo ở phương diện thẩm mỹ và học thuật v́ thơ là ngẫu hứng của đời sống. Nó làm tỉnh thức khoa học, để khoa học luôn phát minh và đó là nguyên nhân làm thay đổi Thế giới, làm thăng hoa đời sống con người. Nó c̣n là kết tinh của linh hồn văn học nhân loại. Do vậy t́m kiếm cái mới luôn là một bức xúc khát khao của các nhà thơ họ luôn luôn có những suy nghĩ đi trước thời đại, những cách sống riêng biệt, sở thích riêng biệt, không giống như những người b́nh thường, tập quán b́nh thường. Ngay ở trong gia đ́nh nhiều khi cũng khó ḥa đồng, thành ra sự quan hệ bị hiểu lầm là lập dị là khinh bạc cuộc đời.

Trong tương lai Tân H́nh Thức hy vọng sẽ phát triển sâu rộng được khắp nơi, nhưng ta biết rằng thi sĩ là người đi t́m cái đẹp và cái hoàn chỉnh (có thể những ước mơ chỉ là ước mơ, là vô vọng. Bởi cái đẹp nằm trong lănh vực vô hạn, mà người đi t́m cái đẹp chỉ là một hữu hạn, không cần thiết phải thỏa măn được ước vọng và tham vọng ấy. Biết đâu khi ta t́m được nó rồi, được măn nguyện rồi, th́ đời sống này c̣n ǵ là khát vọng mà cuộc sống mất đi khát vọng th́ ư nghĩa của nó có khác ǵ sự chết) cho đến hết đời ḿnh. Hết thế hệ này đến thế hệ khác. Song đó là một lạc thú. Lạc thú của sự sáng tạo dẫn đến phẫn nộ và gây sự với cuộc đời. Cảm tưởng của người nghệ sĩ là đi đến đâu là hắn gieo rắc điều khác biệt, là mục tiêu cho sự nghi kỵ, chống đối, v́ bản đồng ca của nghệ thuật không phải lúc nào cũng êm tai theo qui ước truyền thống những manh nha đi t́m mảng trời xanh riêng luôn luôn là những thúc giục không thể dễ được nhiều người ḥa nhập đồng t́nh. V́ cội rễ phát sinh quen tai, quen mắt, một b́nh yên không cần nặn óc suy nghĩ, tất cả mọi điều đă có sẵn, sự dễ giăi làm chết nghệ thuật. Lời cầu nguyện của người làm thơ luôn dấn bước theo thứ nghệ thuật khó khăn với chính ḿnh, chống lại vẻ hời hợt được một số quần chúng tung hô, kênh kiệu theo kiểu thảm hại rẻ tiền, nhàm chán.

Thời gian dài hay ngắn của một trường phái hay học thuyết, kết quả là do quá tŕnh sáng tạo của một tập thể nghệ sỹ sáng tác và của số đông người đọc có tâm huyết. Thời gian th́ luôn đi tới, do vậy con người muốn tiến bộ để tồn tại, cứ phải lúp xúp chạy theo nó để đề xuất vấn đề, rồi lại tự ḿnh giải quyết để thỏa măn những vấn nạn do ḿnh đặt ra. Tiến tŕnh đời sống lập lại như những đợt sóng biển. Hết lớp này đến lớp khác và như thế cũng là một hạnh phúc của chúng ta. Một niềm vui cũng là nỗi bất an.

Thơ là ǵ?

Theo tôi thơ là một cơi mênh mông, vô tận. Bất cứ một bài thơ nào cũng phải phà hơi vào, một phần lư tri và hai phần con tim. Nghĩa là phần cảm xúc nhiều hơn lư trí. Khi làm thơ, tôi quên tất cả chung quanh, chỉ thấy hồn phiêu phiêu đồng bóng và thơ tuôn ra một cách dồn dập, nhiều khi viết không kịp. Tôi cũng cho rằng vô thức trộn lẫn cảm xúc, cấu tạo nên tính chất, mà khi viết ra ta gọi là thơ chăng?

QUỲNH THI
08/21/2004


Home