Translated into English by Joseph Do Vinh.
Khế Iêm

Thơ Tân H́nh Thức Đọc
Giọng Đọc: Giọt Mưa Tím


Translated into English by Joseph Do Vinh.

According to the American novelist Pearl S. Buck, winner of the Nobel Prize for Literature in 1938, the greatest books of China such as Shui Hu Chuan, San Kuo, and Hung Lou Meng are accomplishments of the masses, collected from many professional storytellers. The people, for the most part, were illiterate. Thus, on weekends, holidays, and time-off from work, they gathered to listen to a storyteller who told these tales. The listener might tip the storyteller by placing money in a hat or bowl, perhaps buying a cup of tea for the teller to wet his voice. When a storyteller could collect enough money from these tips to quit his day job, he then became a professional storyteller. These professional storytellers traveled from village to village and gathered up contemporary tales that they embellished and wrote down. The style was clear and simple so that the story could be told in a lively and interesting, yet easy to understand way for everyone to enjoy. Thus the authors Shih Nai An, Lo Kuan Chung and Ts’ao Hsueh Ching are merely good storytellers who have retold tales that they have learned, not ones that they themselves composed. Therefore, the authorship of these collected stories should rightly be credited to the masses, which created them over many generations.

Similarly, the epic poems The Iliad and The Odyssey by Homer, about the Trojan War, were created as oral compositions. Whether that war actually happened or not is unverifiable because we lack written historical records, but through Homer’s retelling, it became an essential part of classical Greek literature. The story could have started out as a number of different stories of heroes and then the professional bards compiled them into one complete work. If the early bards were talented storytellers with great memories who retold these tales with accuracy, then the later bards, telling much longer stories, probably improvised many of their lines following sophisticated rules. We have evidence from classical Greek times that shows that people had memorized Homer’s epic poems in their entirely, word-for-word, over 25,000 verses. During the Greek Dark Ages, 1200 – 750 BC, the wealthiest people entertained themselves by listening to the professional storytellers singing the stories of the Trojan War and its Greek heroes. The Greeks believed that the greatest storyteller of them all was a blind man by the name of Homer. He had composed ten epic poems, but only two of them remained. As a set, these epic poems told of the history of the Trojan Wars, with each poem, recording only a part of that history. Many historians and researchers of antiquities have concluded that Homer’s two surviving works were actually compiled by many authors and evolved over time. Regardless of how these epic poems came to be, they had to be written down and perfected through many decades once writing was developed.

And so, in the centuries prior to writing, poetry and stories were passed down to ensuing generations through oral retelling. Such stories were refined collectively by many and remained significant through the ages. But with each new era, there were opportunities to record the stories, as literature, differently, such as when the printing press came into use, and the people’s educational level had increased dramatically. In 1850 more than half of the European population was illiterate, compared to 1900 when more than 85% could read. By this time, oral readings were no longer as common. Poetry became detached from the oral tradition, and moved closer toward the culture of the written word, thereby distancing itself from the general public. Once film-making was invented and television became the dominant mode of communication, poetry came to be relegated to universities and study halls, inessential to daily life. It no longer maintained the relevance it had had for thousands of years. In order not to be a lost art, poetry must revive its artistic functions by reinventing itself with a new voice.

The early New Formalism Poets of America in the 1990s believed that one of the advantages of New Formalism was that it was compatible with internet technology. At that time, given the ease of transmission with its simple format, the poems could be kept intact, and the reader could engage with poems online without the baggage and nonsensical layouts that came with free verse. And now, a decade later, we can also transmit sounds over the Internet. Amazingly enough, poetry is returning to its original oral roots and its true voice.

Meanwhile, in the Vietnamese tradition, poetry is sung lyrically, not read. When sung, the words become melody to be harmonized with instrumentation. Such stylistic performances often overwhelm the meaning of a poem, and force the poet to compose with words that are suitable for musical presentation. But the reading of a New Formalism Poem is entirely different. What holds the attention of the reader is the rhythm and the circumstances of what is being told. The reader must carefully read each word. We know that one sound is basically formed by one word, with one syllable that is strong or weak, long or short in relation to the other words surrounding it. To read is to give life to the poem, to awaken the sounds locked within the words, and to convey to the listener the unique characteristics of each line and each phrase, unduplicable from one to the next. Of course, reading here is not silent reading, but must be reading out loud. But in reading a New Formalism poem, one’s voice must flow through to the end of a sentence that does not necessarily stop at the end of a line. Any break in the reading will cause a disruption in the emotive experience. This naturally begs the question, why then, must the poet conform to formalism. Why couldn’t free verse suffice?

When we read rhymed verses, we stop at the end of a line, the length of which varies from language to language. For instance, Westerners tend to use longer phrases, and thus their poetic verses average ten syllables per line, while the Vietnamese use shorter phrases and thus their verses average only seven or eight syllables per line. The formats are quite simple, aimed at guiding us to sing or to read the poems. In English poetry, each line is 10 syllables arranged in unstressed, stressed, such mono tone, taken together to create a rhythm. In Vietnamese poetry, with its five-, seven-, or eight- syllable each line, a melody is created that can be read at a fast or a slow speed. Since Vietnamese verses lack rhythm, Vietnamese New Formalism employs repetition as a substitute. But this technique is not easily applied. It must be natural. The readers should not notice the repetition, but rather experience it as a natural rhythm.

By the time of the Renaissance, blank verses in English, with its lined composition, had erased the practice of stopping a reading at the end of a line. One can read a poem from the top down, in grammatical order, clearly word for word in an orderly fashion. Later on, at the start of the 20th century, free verse poetry was read in much the same way. But there were still significant differences between the reading of free verse and blank verse. Free verse employed the broken-line technique, with lines ranging from long to short, to create the visual rhythm on paper. But when read, it is not read by line, but by sentence, the purpose of which is to be able to clearly perceive the sounds of each word. The visual rhythm is important, because through it, the reader will follow the analysis to get the meaning of the poem. Thus, in order to understand the poem in its entirety, the reader must process many parts separately and taken together – the sounds of the words, the rhythm of the lines and sentences, the meanings in analysis. With performed poetry, the listener experiences poems directly, drawn in by the talent of the performers in bringing poems to life with their presentations. And so the reading of free verse cannot be understood through the traditional poetic analysis because visual rhythm and presentation have overtaken oral sound structure as the primary components.

With blank verse or Vietnamese New Formalism poetry, when read, the reader is engaged in a struggle between the speed of syntax and line (or form). With traditional poetry, pausing at the end of a line conforms to formalism because the verse is also the format. If we try to read following the syntax (the sentence) while our breath is just good enough for one poetic line (of the verse), what will happen? We have seen that the sentence (syntax) tends to increase the speed and intensity of a line, and lines tend to slow down the progress of sentences. The stresses between these two components create a balance in the poem. In Vietnamese New Formalism poetry, the use of five-, seven-, and eight-syllable verses has a precise meaning that is essential to a reading. Thus, from rhymed poetry to free verse, we could only truly understand a poem by way of its reading. (We must know how to read a poem in order to understand it). Rhythm or melody is the sound of a line, while formalism is the abstract structure behind a line.

In the past, when an audience heard a poem, they were primarily receptive to the sounds and the rhythms of the poem. In reality, poetry is a special art form that is not meant to be read in a crowd, but should be read in a quiet solitary place. But if a person has to read a poem out loud for his own enjoyment, he may be distracted, or limited to just listening to the sounds of the words and unable to completely appreciate the poem in its entirety. He may also be inclined to read the poem in silence. When the poem is read to him, the listener can better appreciate the poem fully manifested with its sound and meaning in complimentarity. The Internet is an ideal tool for communication. We can see (read) the poem with our eyes, following its refined structure, the story line and other essential components, while listening to the rhythm of the poem arising from within us, in a solitary and private place. The audience experiences the poem as form and its shadow, engaged and disengaged, understanding the poem and understanding ourselves at the same time. Only in this way can we fully appreciate the depths of poetry in all its artistic variations, perhaps accompanied by music, for instance.

Of course, we will need professional readers. Each reader will bring in their own special talent, their emotions, their sophistication and sense of provocation, no different from a singer. The revival of poetry is a necessary but not sufficient pursuit, if we are unable to develop a repertoire of professional readers. Like the bards and storytellers of classical times, the good and the bad will be exposed to criticisms, and the poet will have the opportunity and inspiration to continue to create. A poem not yet read out loud, is a poem not yet participating in real life.



Pearl buck, Nobel Lecture. December 12, 1938.
The Sound of Poetry, Robert Pinsky, Farrar, Strauss and Giroux, New York, 1998.

and Wordbridge, the magazine of Literature & Literature in Translation
P.O. Box 832464, Miami, Florida 33283


Vietnamese version: Khế Iêm

Theo nhà văn Mỹ Pearl Buck, giải thưởng văn chương Nobel 1938, những tiểu thuyết lớn nhất của Trung hoa như “Thủy Hử”, “Tam Quốc Chí”, “Hồng Lâu Mộng” là công tŕnh của công chúng, được ghi và kể lại từ những người kể truyện chuyên nghiệp. Công chúng phần đông, không thể viết và đọc, nên vào những ngày nghỉ hay buổi chiều sau công việc, họ thường tụ tập để nghe một người nào đó có khả năng kể truyện. Người nghe bỏ tiền vào một cái mũ hay cái bát để người kể truyện mua trà nhấp giọng. Khi tiền kiếm được càng lúc càng tăng, người kể truyện từ bỏ công việc thường ngày, chuyên việc kể truyện. Họ đi từ làng này qua làng nọ, t́m kiếm và sao chép những câu truyện của thời đại, thêm thắt t́nh tiết, và bằng những câu chữ đơn giản dễ hiểu, kể lại sao cho sống động, lôi cuốn người nghe. Như vậy những tác giả như Thị Nại Am, La Quán Trung hay Tào Tuyết Cần cũng chỉ là những người kể truyện hay nhất trong những người kể truyện mà thôi. Và bản thân cuốn truyện là do công chúng của nhiều thế hệ và nhiều thời đại làm thành.

Tương tự, hai tác phẩm “Iliad” và “Odyssey” của Homer, về cuộc chiến thành Troy (Trojan War), cũng được sáng tác theo lối truyền khẩu. Cuộc chiến tranh đó có thật sự xảy ra hay không, v́ nằm trong thời khuyết sử, nhưng qua thơ Homer, đă là biểu tượng cho cá tính văn hóa Hy lạp. Đó có thể chỉ là câu truyện và biến cố riêng lẻ về những người anh hùng, được những người hát rong (Bard) chuyên nghiệp kết hợp lại thành truyện kể lớn. Nếu những người hát rong đầu tiên nhớ với độ chính xác cao độ, th́ những người sau đó đă kể câu truyện dài, ứng khẩu bằng thơ theo một kỹ thuật điêu luyện. Chúng ta có bằng chứng từ thời cổ Hy lạp, công chúng đă nhớ toàn bộ thơ của Homer, từng chữ, vào khoảng hơn 25 ngàn ḍng. Vào cuối thời đại đen tối của Hy lạp (Greek Dark Ages, 1200 -- 750 BC), những người giàu có thường giải trí bằng cách nghe người kể truyện chuyên nghiệp hát những câu truyện về thành Troy và những người anh hùng Hy lạp. Người Hy lạp tin rằng người kể truyện vĩ đại nhất (trong số những người kể truyện) là người đàn ông mù tên Homer. Ông đă hát 10 tập anh hùng ca, nhưng chỉ c̣n lại hai tác phẩm. Như một nhóm, những tập thơ này kể lại toàn bộ lịch sử của cuộc chiến tranh thành Troy; và mỗi bài thơ chỉ là một phần nhỏ của lịch sử đó. Nhiều nhà nghiên cứu cổ đại cho rằng hai tác phẩm c̣n sót lại của Homer là do nhiều cá nhân hoàn thành, và phát triển theo thời gian. Nhưng dù sáng tác như thế nào th́ những bài thơ đó được viết xuống, phải kéo dài qua nhiều thập niên, khi chữ viết được phát minh.

Như vậy, ở những thời kỳ chưa có chữ viết, thơ và truyện được lưu giữ qua tiếng nói, và những tác phẩm được tinh lọc, thường là những công tŕnh của tập thể, có giá trị vượt thời gian. Nhưng mỗi thời đại lại có những phương tiện khác nhau để thể hiện và lưu giữ tác phẩm văn học. Như khi nghề in ấn và sách báo phát triển, cùng vớiø tŕnh độ hiểu biết người dân tăng lên (vào năm 1850 quá nửa người dân ở Âu châu c̣n mù chữ, nhưng tới năm 1900 đă có tới 85% biết đọc) th́ thói quen đọc trước công chúng không c̣n nữa. Thơ dần xa ngôn ngữ nói, gần hơn với ngôn ngữ viết, và cũng dần xa đám đông. Cho đến khi phim ảnh và truyền h́nh phát triển, th́ thơ đành lui vào những sân trường đại học, và không ai c̣n biết đến thơ như một nhu cầu huyền thoại từ cả ngàn năm trước. Thơ muốn khỏi bị quên lăng, không thể không hồi phục lại chức năng nghệ thuật của nó, như một tiếng nói mới. Những nhà thơ Tân h́nh thức Hoa kỳ vào đầu thập niên 1990 cho rằng một trong những đặc điểm của thơ tân h́nh thức là thích ứng được với kỹ thuật Internet. Lúc đó, sự thuận lợi chỉ là do cách chuyển gửi, qua cái khuôn thể luật, h́nh thức bài thơ không bị thay đổi, và người đọc trên lưới cũng không bị vướng mắt v́ cách tŕnh bày kiểu cọ và khó hiểu của thơ tự do. Nhưng bây giờ, hơn một thập niên sau, chúng ta có thể chuyển cả âm thanh lên mạng lưới ảo. Thật kỳ diệu, thơ đang trở về với bản sắc đích thực của nó, như cổ xưa, là hiện thân của tiếng nói.

Trong khi đó, thơ Việt có ngâm thơ, nhưng chưa có truyền thống đọc thơ. Khi ngâm, thường th́ những âm thanh réo rắt của ngôn ngữ và đàn sáo quyện lấy nhau, khỏa lấp phần ư tưởng trong bài thơ, nên người làm thơ cũng chỉ t́m kiếm câu chữ nghe sao cho du dương. Đọc một bài thơ Tân h́nh thức th́ khác hẳn, sự lôi cuốn nằm trong nhịp điệu t́nh tiết của câu truyện kể, nên người đọc phải đọc rất rơ chữ. Chúng ta biết rằng âm thanh được h́nh thành cơ bản với chỉ một chữ một âm tiết, mạnh hay yếu, dài hay ngắn, là do sự liên hệ giữa những chữ chung quanh nó. Sự ḥa hợp giữa những âm tiết trong mỗi ḍng, mỗi câu tạo nên sắc thái cho bài thơ là nghệ thuật đọc. Đọc là làm bài thơ sống dậy, đánh thức phần rung động của âm thanh, làm cho người nghe cảm nhận được, mỗi ḍng, mỗi câu đều có những nhịp điệu khác nhau, bởi chúng không bao giờ có cùng một kết cấu như nhau. Dĩ nhiên chúng ta không thể đọc thầm trong đầu mà phải đọc lớn lên. Nhưng đọc một bài thơ tân h́nh thức phải đọc cho hết một câu chứ không thể ngừng lại ở cuối ḍng, bởi v́ như vậy sẽ làm cho chuyển động bị đứt quăng. Câu hỏi được đặt ra là nếu như thế, th́ cứ viết câu ngắn câu dài như thơ tự do chứ cần ǵ phải làm theo thể luật?

Khi đọc thơ vần điệu, chúng ta ngừng lại ở cuối ḍng, ḍng dài hay ngắn là tùy thuộc hơi thở của từng sắc dân. Thí dụ, người phương Tây có hơi dài nên mỗi ḍng thơ là 10 âm tiết, trong khi người Việt có hơi ngắn hơn nên mỗi ḍng thơ tối đa chỉ có 8 âm tiết, trung b́nh là 7 âm tiết. Thể luật, đơn giản, hướng dẫn chúng ta biết cách ngâm hát, hay đọc thơ. Trong thơ tiếng Anh, mỗi ḍng 10 âm tiết theo thứ tự không nhấn, nhấn, đều đều như vậy, làm thành đơn vị nhịp điệu (rhythmical unit). Trong thơ Việt, ḍng thơ 5, 7, 8 chữ hay lục bát tạo sự nhịp nhàng, nhanh chậm giữa các chữ với nhau, làm thành giai điệu. (Chúng ta tạm gọi đơn vị ḍng của thơ Việt là giai điệu (melody) để so sánh với thơ tiếng Anh là nhịp điệu. V́ thơ Việt không có nhịp điệu nên thơ Tân h́nh thức Việt dùng thêm kỹ thuật lập lại để thay thế. Nhưng kỹ thuật này không dễ áp dụng. V́ phải làm sao cho tự nhiên, người đọc không nhận ra đó là sự lập lại, mà tưởng là những âm thanh ṛn ră của nhịp điệu.)

Đến thời Phục hưng, thơ không vần tiếng Anh với kỹ thuật vắt ḍng, phá bỏ cách đọc ngừng lại ở cuối ḍng. Đọc từ ḍng trên vắt xuống ḍng dưới theo cú pháp văn phạm, rơ chữ, và câu liền lạc. Sau này, vào đầu thế kỷ 20, thơ tự do cũng theo cách đọc như thế. Nhưng giữa thơ không vần và thơ tự do vẫn có sự khác biệt khi đọc. Với loại thơ tự do dùng kỹ thuật ḍng găy, tŕnh bày ḍng ngắn dài, để tạo nhịp điệu thị giác trên mặt giấy, khi đọc lên, không đọc theo ḍng mà theo câu, mục đích chỉ để nghe rơ âm thanh của từng chữ. Nhịp điệu thị giác mới là phần quan trọng, qua đó, người đọc lần theo tiến tŕnh phân tích để t́m ra ư nghĩa bài thơ. Như vậy, để hiểu một cách toàn vẹn bài thơ loại này, người đọc phải kết hợp nhiều yếu tố khác nhau, âm thanh của chữ, nhịp điệu của câu ḍng và ư nghĩa trong tiến tŕnh phân tích. Với loại thơ tŕnh diễn, gần với sự ứng tác th́ người nghe dễ bị lôi cuốn bởi khả năng tŕnh diễn và cách đọc của người đọc thơ. Như vậy cách đọc của thơ tự do không thể hiểu theo nghĩa của thơ truyền thống, nhịp điệu thị giác và cách tŕnh diễn quan trọng hơn phần âm thanh của tiếng nói.

Với thơ không vần hay thơ Tân h́nh thức Việt, v́ nằm trong cái khuôn thể luật, nên khi đọc, người đọc bị đặt trong t́nh trạng níu kéo, dằng co lẫn nhau giữa cú pháp và ḍng thơ (hay thể thơ). Với thơ truyền thống, cách đọc ngừng lại ở cuối ḍng, ăn khớp với thể luật, v́ ḍng thơ cũng là luật thơ. Nếu đọc theo cú pháp văn phạm (câu), vắt ḍng, nhưng hơi thở của chúng ta chỉ vừa đủ để đọc một ḍng thơ, th́ chuyện ǵ sẽ xảy ra? Chúng ta thấy, câu (cú pháp) có khuynh hướng làm tăng tốc độ của ḍng, ḍng có khuynh hướng làm chậm tốc độ của câu. Sự kiềm hăm lẫn nhau đó làm cho nhịp điệu bài thơ cân bằng. Trong thơ Tân h́nh thức Việt, dùng lại các thể thơ như lục bát, 5, 7, 8 chữ có một ư nghĩa rơ ràng, là một yếu tố trong cách đọc. Như vậy, từ thơ vần điệu cho đến thơ tự do, chúng ta chỉ có thể hiểu bài thơ nếu biết cách đọc nó. Nhịp điệu (hay giai điệu) là âm thanh của ḍng, c̣n thể luật (hay thể thơ) là dạng thức trừu tượng đằng sau nhịp điệu.

Trước kia, khi đọc thơ trước công chúng, thường th́ khán thính giả chỉ tiếp nhận được bằng tai, âm thanh và nhịp điệu bài thơ. Thật ra, thơ là một loại h́nh đặc biệt, không thể đọc trước đám đông, mà là phải đọc trong tĩnh lặng, tuyệt đối tĩnh lặng. Nhưng nếu chính người thưởng ngoạn phải đọc th́ sẽ rơi vào t́nh trạng chia trí, hoặc chỉ theo dơi âm thanh mà không tiếp nhận được toàn vẹn ư tưởng trong bài thơ, hoặc rơi vào thói quen đọc thầm trong đầu. Khi nghe người khác đọc, và nếu họ lại là một người đọc chuyên nghiệp th́ chúng ta có thể tiếp nhận được toàn bộ bài thơ, cả ư tưởng lẫn âm thanh. Internet là một phương tiện lư tưởng, chúng ta vừa nh́n bài thơ bằng mắt để theo dơi mọi t́nh tiết, câu truyện và những yếu tố thơ, vừa nghe được nhịp điệu của bài thơ vang dậy trong ta, trong khung cảnh lặng lẽ và đơn độc. Người thưởng ngoạn đối diện với bài thơ, như h́nh với bóng, vừa nhập vào, vừa cách xa, nh́n thấy thơ và nh́n thấy cả chính ḿnh. Chỉ có cách này, chúng ta mới lấy lại phong độ cho thơ so với những loại h́nh nghệ thuật khác, âm nhạc chẳng hạn.

Dĩ nhiên, chúng ta cần những người đọc chuyên nghiệp. Mỗi người đọc, bằng tài năng và nghệ thuật của họ, hoặc truyền cảm, hoặc lôi cuốn, sẽ chẳng khác nào một ca sĩ trong giới âm nhạc. Sự hồi phục chức năng của thơ là điều kiện cần nhưng chưa đủ, nếu chúng ta không tạo dựng một đội ngũ đọc chuyên nghiệp. Như những người hát rong và kể chuyện thời cổ đại, cái hay cái dở sẽ được nhận ra và phẩm b́nh, và nhà thơ có hứng thú và cơ hội để sáng tác hay hơn. Bài thơ chưa được đọc lớn lên, là bài thơ chưa thực sự bước vào đời.


Tham khảo:

Pearl buck, Nobel Lecture. December 12, 1938.
The Sound of Poetry, Robert Pinsky, Farrar, Strauss and Giroux, New York, 1998.

và Tạp chí Wordbridge
P.O. Box 832464
Miami, Fl 33283