“LONELY NIGHT”, BEYOND THE TITLE
ĐỌC THƠ ĐỖ VINH TÀI
An Analysis By Khe Iem
Khế Iêm

Đọc Thơ Đỗ Vinh Tài
Giọng Đọc: Bùi Đức Nguyên Vũ


ĐỌC THƠ ĐỖ VINH TÀI

Lonely Night

night without shadow,
night without stars,
night lying lonely,
lonely as night.

night without moonlight,
night without sound,
night lying quiet,
quiet as night.

nigh without fire,
night without wind,
night lying motionless,
empty as night.

night far into the distant,
night deep inside,
night without dreams,
lifeless as night.

night without day,
night without night,
night lying lonely,
lonely as night.

By Do Vinh Tai

Đêm cô độc

đêm không bóng
đêm không sao
đêm nằm cô độc
cô độc như đêm

đêm không ánh trăng
đêm không âm thanh
đêm nằm im lặng
im lặng như đêm

đêm không lửa
đêm không gió
đêm nằm bất động
trống rỗng như đêm

đêm xa trong quăng xa
đêm sâu trong sâu
đêm không giấc mơ
chán ngắt như đêm

đêm không ngày
đêm không đêm
đêm nằm cô độc
cô độc như đêm

The poem “Lonely Night”, by Joseph Do Vinh Tai is found in the poetry collection “Green Plums” published 2005. This collection of poetry includes two sections, one in English, and the other in Vietnamese. The cover is graced by an erotic representation of a woman smoking opium through a long pipe, with a young man -- servant at her feet -- a rather unusual depiction of Vietnamese traditions of the period.

Bài thơ trên được trích trong tuyển tập “green plums” của nhà thơ Joseph Do Vinh Tai, xuất bản 2005. Đây là tập thơ gồm hai phần, tiếng Anh và tiếng Việt, với tấm b́a màu rất lạ: người đàn bà hút thuốc lào, v́ theo phong tục Việt nam, rất hiếm có người đàn bà hút thuốc.

“Lonely Night” is a typical poem in English by the author. I have read and re-read many of his English poems and found that they reverberate powerfully, although the images, linguistics and ideas are neither complicated nor obscure. This is surprising since I am reading poetry in a language other than Vietnamese. It gives me hope that in the art of poetry, thoughts and feelings can indeed reflect normal every day life, through ordinary language and yet be equally poetic and pleasing, despite its simplicity.

“Lonely Night” là bài thơ tiêu biểu trong suốt phần thơ tiếng Anh của tác giả. Tôi đọc nhiều bài thơ tiếng Anh nhiều lần và nhận ra có những âm thanh rất lạ vang dậy trong tôi, mặc dù h́nh ảnh, ngôn ngữ và ư tưởng trong thơ không có ǵ cầu kỳ khó hiểu. Điều này dễ giải thích v́ tôi đang đọc một ngôn ngữ khác với ngôn ngữ tiếng Việt. Điều này cũng cho chúng ta một niềm tin, thơ là một nghệ thuật của ngôn từ, là cảm xúc và niềm vui từ cuộc đời b́nh thường, không có ǵ to tát, không có ǵ là lớn hay nhỏ, b́nh đẳng và thoải mái.

The rhythm of this poem flows quickly and dissipates beyond the title itself. It is the movement of sound itself that gives life to the imageries and ideas. And, at a speed such that the imageries overlap each other, effecting and transforming each, until there is only the “loneliness of night” or “night alone”. The reader fades in and out of the poem like they do in so many other fleeting moments in life and the poem helps us perceive this experience.

Nhịp điệu như những điệp khúc cuốn đi rất nhanh rồi không c̣n ǵ nữa, ngoài cái tựa: đêm cô độc. Như vậy chính sự chuyển động của âm thanh làm chuyển động h́nh ảnh và ư tưởng, và v́ tốc độ quá nhanh, những h́nh ảnh và ư tưởng chồng chất lên nhau, cái này thay thế và biến đổi cái kia, để cuối cùng chỉ c̣n “cô độc như đêm” hay “đêm cô độc”. Người đọc bước vào và ra khỏi bài thơ trong thoáng chốc như biết bao thoáng chốc thơ mộng trong đời. Bài thơ nhắc và giúp chúng ta nhận ra điều đó.

In the past, the reader had become accustomed to looking for in new poetry, thoughts, verses, and words that are eccentric and difficult, while not finding enjoyment in carefully crafted sounds. That had been the reading experience of 20th century poetry. Poetry had become the clunky vehicle used to transport all sorts of involved philosophy, religion, politics of the West and East, like the poetry of T.S. Eliot at the turn of the century, for instance. Or like the over-burdened imageries and meaningless sounds of American poetry affected by French Surrealism, at the later half of the century. Poetry relied on thoughts more than emotions, defeating the very purpose of poetry.

Từ bao lâu nay, người đọc thường đi t́m những ư tưởng mới lạ, những câu chữ và h́nh ảnh lập dị khó hiểu hơn là thưởng thức nghệ thuật âm thanh của bài thơ. Đó cũng là cách đọc thơ tự do của thế kỷ 20 vừa qua. Thơ trở thành một toa xe cồng kềnh chuyên chở những tư tưởng triết học, tôn giáo, chính trị từ Tây sang Đông, như những nhà thơ thời đầu thế kỷ, T.S. Eliot chẳng hạn. Hoặc thơ biến thành h́nh ảnh và những âm thanh ŕ rầm vô nghĩa của thơ Mỹ chịu ảnh hưởng của trường phái Siêu Thực Pháp, ở nửa sau thế kỷ. Thơ dựa vào lư trí nhiều hơn cảm xúc, phá bỏ hoàn toàn cái hay tự nhiên của thơ.

Back to the poem “Lonely Night”, with its images of “shadows”, “stars”, “moonlight”. All images that are denied of existence, absent from night, but used by the author in repetitive verses, creating a sense that these images are actually born of the night. Thus denial itself is affirmation. Because if there were no moon, no stars in night, then, wherefore the need for denial? Denial and affirmation are two opposites that are present in all things and natural to their very existence.

Trở lại với bài thơ “Lonely Night”, những h́nh ảnh như “bóng đêm”, “sao”, “ánh trăng”... là những h́nh ảnh bị phủ nhận, không có trong đêm, nhưng tác giả dùng những câu chữ, vần và lập lại, cho chúng ta cảm tưởng những h́nh ảnh đó được chứa đựng và phát sinh trong đêm. Phủ nhận đồng thời cũng là xác định. Bởi v́ nếu đêm không trăng không sao th́ cớ ǵ phải phủ nhận? Phủ nhận và xác định là hai đối cực cùng nằm trong một sự vật, thể hiện sự hiện hữu của chính sự vật.

Night, symbolizes gentility, the feminine, creativity, and for poetry itself. Night thus becomes a dreamy illusion. Is someone representing night, or is night expressing itself? Night, cannot express itself, but is expressed through a hidden persona, the author, behind the scenes, wrapped-up within night himself. Therefore, the imageries and ideas attributed to night came beyond night. And so the reader feels as if everything is beyond them— everything is unreal / illusion. This is the most lasting impression that we acquire from this poem.

Đêm tiêu biểu cho sự dịu dàng, nữ tính, sáng tạo và cho thơ. Đêm v́ thế trở nên mơ mơ hồ hồ. Nhưng ai là người đang phát biểu về đêm hay đêm tự phát biểu về chính nó. Đêm không thể nào tự phát biểu, mà do một nhân vật ẩn danh, là tác giả, ở đằng sau hậu trường, trong đêm. Như vậy h́nh ảnh và ư tưởng nảy sinh từ những gán ghép ngoài đêm, nên người đọc có cảm tưởng mọi sự đều ở ngoài ḿnh, tất cả là hư ảo. Đây là hiệu quả mạnh nhất mà chúng ta học được từ thơ.

that everything is beyond our selves. Life becomes light and simple, completely unencumbered. We become as a true monk / or priest wandering through the market places of life, coming and going as we please, without attachments. When the poem ends, so does everything else, it reverts to its original meaning. The joy was momentary, yet its echoes go on forever. The poem becomes an archetype, transformed into other symbols. “Lonely Night” alludes to other masterpieces, such as the compositions of “Silent Night” by Josef Mohr (1792-1848) and Franz Xaver Gruber (1787-1863), although they are an entirely different art form. They all serve to uplift spirituality and help us harmonize with the universe, whether we believe that universe was created by God or some other higher being.

Khi nhận ra mọi sự đều ở ngoài ḿnh, th́ đời sống tự nhiên nhẹ tênh, không có ǵ phải vướng bận. Chúng ta như vị chân tu thơng tay vào chợ, ngẫu nhiên đi vào cuộc đời, rồi ngẫu nhiên ra khỏi cuộc đời. Bài thơ chấm dứt là mọi chuyện đều chấm dứt, thơ trở về với ư nghĩa đầu tiên của nó, niềm vui thú xảy ra trong giây lát, nhưng lại âm vang đến vô cùng. Bài thơ trở thành tiền thân, thay h́nh đổi dạng để dẫn chúng ta tới một biểu hiện khác. “Lonely Night” gợi nhớ tới bản nhạc đầy xúc động “Silent Night” của Josef Mohr (1792-1848) và Franz Xaver Gruber (1787-1863), tuy rằng nội dung hoàn toàn khác nhau. Cả hai đều làm thăng hoa đời sống tâm linh, ḥa điệu với vũ trụ, dù vũ trụ đó được tạo dựng từ Thiên chúa hay bất cứ đấng tối cao nào khác.


ĐỌC THƠ ĐỖ VINH TÀI


But “Lonely Night” evokes images that are most readily associated with the famous artwork of Vincent Van Gogh: “Starry, Starry Night”, painted in 1889. Night without stars and night filled with stars. Night of tranquility and night full of violence. All are opposites of the same night. The painting shows a movement of the stars towards the right side, and a moon lighting as brightly as the sun. The entire sky is filled with stars, churning and burning by its own light and energy. At the center there is a swirl that we are not sure if it's a symbol for clouds or something else. It could be the milky-way, or the trace of a comet.

Nhưng “Silent Night” lại làm chúng ta liên tưởng tới một bức tranh nổi tiếng của họa sĩ tài danh Van gogh: “The Starry Night” (Đêm đầy sao), được vẽ vào năm 1889. Đêm không sao và đêm đầy sao, đêm an b́nh và đêm cuồng nộ, cũng lại là những đối cực của cùng một đêm. Toàn thể bức tranh, gấp sự chuyển động lên hàng trăm lần. Ở góc phải, mặt trăng bừng cháy như mặt trời, và bầu trời đầy sao, xoáy động và bùng vỡ sức mạnh từ ánh sáng của chính nó. Ở trung tâm, cuộn tṛn một h́nh thể mà chúng ta không biết đó là một đám mây, dấu vết ngôi sao chổi hay một dải ngân hà.

If we perceive it to be the tail of a comet, then, they are there to slow down the overwhelming gravity of the star falling toward the front. The cypress tree is drawn in dramatic dark tones, rising out of the ground as if to lift away from the face of the earth. The valleys and hills in the background embrace the silent remains: The steeple and slope of the church, a few small houses showing yellow light line the horizon. The church's steeple breaks up the dark lines in the skylines. The relationship between the hill and the steeple is repeated with the cypress and the comet. Thus, although the painting is extremely energetic, it is not chaotic. Like the poem which stands alone, this painting reflects loneliness in all its volatility, lost in a feverish spell.

Cứ cho đó là đường cuốn của cái đuôi sao chổi th́ nó như một lực cản, kiềm hăm sự hối hả của ngôi sao đang chuyển về phía trước. Màu đen đầy kịch tính của cây bách, nổi lên từ cận cảnh như bứt khỏi mặt đất, cân bằng với ánh sáng cũng đầy kịch tính của mặt trăng sáng ḷa ở góc đối diện. Cánh đồng và ngọn đồi bao quanh những sự vật im ĺm: Tháp chuông và mái dốc nhà thờ, vài căn nhà nhỏ với cửa sổ vàng ánh sáng. Tháp chuông nhà thờ làm gián đoạn đường đậm của ngọn đồi đối lại với bầu trời. Sự liên hệ giữa tháp chuông và ngọn đồi lập lại sự liên hệ giữa cây bách và ngôi sao chổi. V́ thế mặc dù bức tranh có sự chuyển động dữ dội nhưng lại không rơi vào hỗn mang. Nếu bài thơ là sự cô độc th́ bức tranh là sự cô độc cùng độ và bất an, nóng bỏng trong trạng thái điên cuồng mê đắm.

Perhaps we are surprised that this simple poem can lead us to such dimensions. But the meaning of the poem is ever-changing, shifting as we read, transporting us to other worlds. “Lonely Night”, “Silent Night”, “Starry, Starry Night”, each seemingly alluding to the other, but in actuality, they are included in each other. The music makes us forget the poem, and the painting makes us forget the music because the poem is a part of the music and the music is a part of the painting. The meaning of the poem can be recorded on a piece of paper just as a painting can be photographed and stored. But if the experience with the poem is recorded in this way, it will mean the death of the poem. Because poetry is a form of life, that must constantly change with time, flowing like a river. That river may take us to a place of rest and relaxation, or to some other confused and foolish place, depending on us, because it is a part of our existence.

Có lẽ chúng ta không ngờ bài thơ lại dẫn người đọc đi xa như thế. Bởi ư nghĩa bài thơ luôn luôn chuyển dịch, và mỗi lần đọc là mỗi lần chúng ta bị đẩy tới một thế giới khác. “Lonely Night”, “Silent Night”, “The Starry Night”, cái này dẫn đến cái kia nhưng thật ra, cái này đă ở bên trong cái kia. Bản nhạc làm chúng ta quên đi bài thơ, bức tranh làm chúng ta quên đi bản nhạc bởi v́ bài thơ đă là một phần của bản nhạc, và bản nhạc đă là một phần của bức tranh. Người ta có thể ghi lại ư nghĩa bài thơ trên mặt giấy như một bức h́nh chụp để giữ lại những kỷ niệm, nhưng làm như thế bài thơ sẽ chết. Bởi v́ thơ là một h́nh thái của đời sống, luôn luôn biến đổi theo ḍng chảy của thời gian. Cái ḍng chảy đó có thể đưa chúng ta tới trạng thái b́nh an hay phi lư, và bài thơ hiện thân, là sự hiện hữu của chính chúng ta.

7/7/2005

Reference
Metropolitan, Seminars in Art, John Canaday, Portfolio 3 – Expressionism, 1958.

From www.thewriterspost.net


Home