KẺ SỸ: CỘI NGUỒN CẢM HỨNG SÁNG TẠO VÀ XUẤT XỬ
(Bài 2)
Đặng Thân



Thuốc lá

Nghe chuyện á phiện ai có thể xuôi ḷng mà quên đi được người anh em của nó là thuốc lá nhỉ? “Hút thuốc lá có hại cho sức khỏe!”, “Hút thuốc lá gây ung thư phổi!” là những câu cảnh báo trên mọi bao thuốc bây giờ. Thế nhưng nó thuộc họ Yên đấy. Quả thật nó đứng đầu. V́ huyền thoại về nó toàn của các bậc Kẻ Sỹ đứng đầu thiên hạ. Người ta kể rằng sau cuộc Trường Chinh ở bên Tàu cả Quốc và Cộng đều thấy ḿnh khó ḷng là chúa tể duy nhất của Trung Nguyên, v́ vậy Tưởng Tổng Thống muốn họp với Mao Chủ Tịch để bàn định thiên hạ. Quân sự, chính trị đă đấu đủ rồi, bây giờ đấu ǵ đây? Gặp nhau Tổng Thống tặng Chủ Tịch mấy cây thuốc hảo hạng v́ biết ông nghiền nặng. Thế mà ngồi họp suốt mấy tiếng liền Chủ Tịch chẳng hề động đến một điếu! ư chí siêu nhân đó đủ để lung lạc anh hùng khiến Tổng Thống nhận thấy rằng ḿnh là kẻ phải ra đi. Lúc chào tạm biệt Chủ Tịch c̣n tặng Tổng Thống một câu chơi chữ: “Chữ Tưởng gồm chữ Tướng và bộ thảo đầu, vậy ngài là Thảo đầu Tướng Quân” (nghĩa là tướng giặc cỏ). Sau đó Tưởng Tổng Thống bảo tả hữu đại ư: ta phải đi chỗ khác chơi thôi, không thể đùa với ư chí của con người này. Thế là cuộc cờ đă “dứt điểm lạnh lùng” nhờ tinh thần bất khuất của “bất 'yên'”. Rồi những ư tưởng cải cách kinh hoàng phát tiết ra từ vị kiến trúc sư thần sầu nhất thế kỷ XX Đặng Tiểu B́nh, tên khai sinh là Đặng Tiên Thánh, th́ cũng lại nhờ cái kiểu hút thuốc mà người Mỹ gọi ông là chain-smoker (người hút liên tục điếu này sang điếu khác) ngày ba bao và đánh bài. Chính ông bảo vậy. Nhưng ông có vật bất ly thân là cái... ống nhổ, kể cả lúc tiếp khách ngọai giao ông vẫn dùng liên tục, đó ắt là phụ tùng của một chain-smoker rồi. C̣n nữa, cả thế giới vẫn nhớ măi h́nh ảnh người anh hùng của Thế Chiến II đă góp phần cứu cả nhân loại - Thủ Tướng Anh Winston Churchill. H́nh ảnh đọng lại măi măi trong ḷng người đó là một khuôn mặt die-hard kiên gan miệng không rời điếu x́-gà. Mà lạ lắm, các ông đều cực thọ, thế mới tài.

Sự bí hiểm

Xin cảm ơn sự bí hiểm. Đó dường như chính là cội nguồn, yên-sỹ-phi-lư-thuần và ḍng sinh chất của khoa học. Nó có sức mạnh tiềm tàng nhất khơi gợi tính ṭ ṃ khoa học. V́ cuộc sống này đầy bí hiểm nên ai cũng muốn khám phá, chinh phục nó chẳng bao giờ chán. V́ biển cả đầy bí hiểm mà Long Quân đă dẫn đoàn con của ḿnh đi xuống để quốc gia này giờ mang h́nh chữ S duyên dáng một dải duyên hải mấy ngàn dặm dài vỗ sóng Thái B́nh Dương. V́ Châu Nam Cực bí hiểm trong mênh mông băng giá mà Thuyền trưởng Scott đă gửi thân để lưu danh ḍng máu Néanderthal cùng ư chí Viking. V́ Mặt Trăng kia bí ẩn mà con người đă phải mất tiền núi để có một ngày Armstrong bay đến với Cuội nhảy điệu “choi choi choi” trên mặt Hằng Nga tuyên cáo với cơi Vô Cùng về một “bước nhảy khổng lồ của loài người” (Có nguồn tin loan rằng chuyện này là do NASA bịa ra bằng xảo thuật camera, không biết thực hư thế nào xin quư vị rán kiểm tra lại). V́ vũ trụ kia đầy bí ẩn mà con người bao ngàn năm nay dơi mắt lên các v́ sao. Để rồi chúng ta có Gallile, Copernic thấy Địa Cầu quay quanh vầng Thái Dương, rồi nó lại bay quanh một Mặt Trời nào đó... Để rồi khi Ngài Newton ngồi thơ thẩn trong vườn ngắm bầu trời bị táo rơi vào đầu mà đẻ ra Luật Vạn vật Hấp dẫn (Có người suy luận rằng người phương Nam ít khi nghĩ được điều ǵ to tát v́ táo bé quá, có rơi vào đầu cũng đâu đủ gây nên một cú “hưc”). Để rồi ta có Hawking cứ say sưa với Lỗ Đen mà bảo rằng đó là nơi vạn vật đều bị hút vào. Vạn vật đều bị hút vào, kể cả ánh sáng! Thế ra tất cả chúng ta đều đang bị hút vào một cái lỗ nào đó. Cái lỗ đó lại bị hút vào một cái lỗ khác. Để rồi có lúc lại gặp phải một cái Lỗ Trắng nơi vạn vật đều bị đẩy ra. Ôi những cái lỗ bí hiểm của Vũ Trụ vô bờ đă làm hao kiệt bao tinh lực, chất xám cùng tiền của của những Kẻ Sỹ, hiền nhân tinh túy nhất.

Nỗi đau

Có một nguồn yên-sỹ-phi-lư-thuần vô cùng mạnh nữa quư vị có biết là ǵ không? Đó là nỗi đau. Khoa học đă chứng minh đó là chất kích thích sáng tạo kinh hồn. Xin không nêu tên các bậc trùm thiên hạ ở đây v́ ngại rằng lại làm các bậc ấy đau thêm một lần nữa. Ôi muôn ngàn vẻ những nỗi đau. Nhân loại đă, đang và sẽ được nghe những bản giao hưởng vĩ đại của mấy kẻ bị thống phong và một ngài điếc (chuyện này cực lạ). Những vần thơ vô song của một tên thọt, một gă hủi và mấy cha pê-đê. Những bài ca tuyệt tác của một thằng tù (Rủi thay, có ai gọi là “ông tù” bao giờ). Những trang tiểu thuyết phi phàm của một con nợ khốn khổ suốt đời. Những phát minh khoa học kỳ diệu của một tay thần kinh. Những ư tưởng và lư thuyết khoa học kinh khủng khiếp của một đại ca bị liệt tất tần tật toàn thân trừ bộ năo. Rồi vô kể những sản phẩm trí tuệ uyên bác khác của các ông các bà nhồi máu cơ tim, đột quỵ, lao, ung thư, chán đời “giời mờ ngao ngán một loài mây”, thiểu năng hormone, di - mộng tinh, lệch lạc giới tính, căng thẳng t́nh dục, giang mai, liệt dương, liệt rung...

Nhưng, có một nỗi đau vô cùng ấy là cô đơn. Quư vị phải đồng ư thôi. H́nh như nó là bệnh của thiên tài, những thiên tài đầy sáng tạo. Ta đă nghe cái cô đơn của Hàn Phi Tử ôm một ḷng cô phẫn đến khi bị trảm - ông là nhà triết học lỗi lạc đă sáng lập ra Pháp Gia bất hủ mà suốt đời không được dùng tới, ấy thế mà Lư Tư khôn lanh đă áp dụng được nó để làm nên đến chức Tể Tướng của Tần Vương; đó cũng là điều mà ức Trai phải nhận và ông cũng đă ngâm rằng: “Hoa hay héo cỏ thường tươi!”. Ta đă nghe nỗi cô quạnh của tác giả siêu phẩm “Thần Khúc” Dante buốt uất trong ngục tối giữa đời và t́nh - tài năng thần thánh ấy và nỗi đau khổ mang tên Dante ấy ắt là đệ nhất. Rồi nỗi cô bạc của Khuất Nguyên d́m thân đáy nước khi thấy “Thiên hạ này đục cả, chỉ ḿnh ta trong!”. Ngẫm nỗi cô trung của Quan Vũ tài gồm văn vơ “thiên binh bất địch” mà phải mất mạng với bọn ranh con thấy tủi cho ḷng yêu nước. Thôi, xin nói luôn chuyện nay cho đỡ ngậm hờn. Xin kể chuyện ông Larry King - người được phong là vua talk-show của truyền h́nh Mỹ thu nhập hàng năm cỡ 15 triệu Mỹ kim. Thế mà ông cô đơn lắm. Cô đơn đến mức phải lấy đến 6 vợ rồi mà vẫn chưa yên. Nghe phong thanh ông đă lấy người thứ 7. Tức là ông chả thể chia sẻ cuộc đời với ai cả. Ôi, cô đơn quá! Một lần chơi hàng độc để câu khách, ông mời luôn kẻ thù của ḿnh - “chúa” talk-show của một đài địch - đến nói chuyện truyền h́nh trực tiếp (live). Chả ngờ, cùng nghề cùng cảnh thế là sau ít phút “đ̣n phép văn vở” hai bác đâm ra “phê” nhau luôn tại chỗ, cứ nói chuyện riêng hoài hoài quá vô tư thoải mái, quên mất là ḿnh có hàng mấy chục triệu người đang theo dơi. Trong thời khắc hiếm hoi ấy bác Larry bộc bạch với “cạ” thế này (ông vốn dĩ toàn chơi kiểu câu ngắn nhát gừng, và coi đó là một trong những bí kíp thượng thừa của nghề talk-show): “Chúng ta cô đơn quá phải không? Càng lên đến đỉnh cao người ta càng gặp cô đơn lạnh lẽo, có phải không? Điều đó thành quy luật mất rồi. Có phải không hả ông?!”

Cái chết

Vậy nguồn yên-sỹ-phi-lư-thuần nào là cực đỉnh sướng khoái đây? Xin thưa, người Tây Tạng và người Nhật bảo rằng đó là cái chết (Không phải v́ ở nước Nhật có nhiều người tự tử hay bị karoshi chết tươi tại nơi làm việc v́ ham việc đến mức quá tải đâu đấy!). Họ quan niệm rằng có chết mới có sống - tỷ như trong cơ thể sống hàng ngày có hàng lô tế bào chết đi th́ mới có tế bào mới ra đời, phải có người phá đi những ǵ hủ lậu th́ mới có thể xây (h́nh như là bác Mao bảo thế). Rằng biết chết mới biết sống. Tôn Tử cũng dạy rằng có vào nơi đất chết mới t́m được cái sống. Người Tây Tạng đă làm hẳn một bộ kinh sách là “Tử Thư” dậy con người ta hết sức cặn kẽ về chuyện này: phải sống ra làm sao để có cái chết đúng, phải chuẩn bị cho cái chết thế nào, phải chuẩn bị cho ḿnh sau khi chết ra sao (họ bảo rằng đời sống con người là bất diệt trong luân hồi với nhiều kiếp khác nhau),... Người Nhật th́ chứng minh với thế giới sức sống mănh liệt của họ trong tinh thần Samurai - sẵn sàng chết v́ lẽ sống của ḿnh. Vĩ đại thay! Cái chết cũng bí ẩn như đời sống, là một phần nào đó của đời sống, và ôi, dường như là phần khó nắm bắt nhất... Nhà thực dưỡng Oshawa lừng danh đă dùng phương pháp của ḿnh cứu mạng sống cho hàng vạn con người rồi khẳng định rằng không có bệnh nào là không chữa được bằng phương pháp này. Nhận định này đă làm ông phấn khích đến độ muốn đùa với tử thần. Ông cấy tế bào ung thư vào chính cơ thể ḿnh để t́m phương thanh quyết toán bằng được ác bệnh này. Xin chia buồn với niềm phấn khích đó bởi ông đă ra đi v́ khoa học. Tôi nhớ đại thi hào Pushkin - người đă dùng cái chết để “đóng bảo hiểm nhân thọ” cho Danh Dự của ḿnh trong một cuộc đấu súng. C̣n nhà văn Nhật Kawabata với giọng văn trong sơng tinh túy đến vô cùng từng được trao Nobel, sau khi đạt đến đỉnh cao danh vọng và vật chất đă đi t́m Cực Lạc bằng cách nhốt ḿnh trong pḥng kín rồi xả khí độc vào (Không biết giáo phái Aum có định tôn ông làm cha tinh thần?!). Chắc đó cũng là tâm trạng tương tự của thi sỹ ái t́nh cuồng nhiệt Esenin khi ông lấy ca-vat treo cổ ḿnh lên giữa độ thanh xuân; là tâm trạng của nhà thơ thép Maiakovsky khi ông gí.à. ṇng súng thép vào đầu ḿnh, danh tiếng choang choang ấy mới có thể cho ông là người duy nhất trên đời được viếng tang cả một ṿng hoa thép; c̣n “Ông già xịn” Hemingway - người ngư phủ vĩ đại với tinh thần một chiếc thuyền câu sẵn sàng xông thẳng ra Đại Tây Dương để bắt được con cá to nhất (chứ không chỉ đi bắt ốc ở “Đại” Tây Hồ mà thôi), và vẫn giữ vững tinh thần đó bằng hai phát đạn súng săn vào mồm cho chắc ăn. C̣n có đại văn hào Tolstoy - sau khi ban phát hết tài sản, ở tuổi 83 ông từ bỏ nốt cả cuộc đời danh tiếng cùng bà vợ khét tiếng, một ḿnh dấn bước vào băng tuyết mùa đông nước Nga để một tuần sau th́ linh hồn được giải thoát ở một ga xép trong âm hưởng của bài “Tombe La Neige”. Nghe đồn rằng có một số chí sỹ c̣n mua cả bịch thuốc chuột treo lên để sau này dùng khi thấy cuộc sống trần thế không c̣n ư nghĩa.

Xin cảm ơn mọi loại h́nh cảm xúc. Vừa là cha vừa là mẹ. Vừa là hạnh phúc. V́ h́nh như hạnh phúc chỉ là khoảnh-khắc-cảm-xúc ta có khi thỏa một ước nguyện nào đó. Các giá trị duy vật dường như không có năng lực bảo hành, bảo tŕ cho khoảnh-khắc-ấy. Thật đấy.

ĐẶNG THÂN
02/13/05


Home