KẺ SỸ: CỘI NGUỒN CẢM HỨNG SÁNG TẠO VÀ XUẤT XỬ
(Bài 1)
Đặng Thân



Mùa Xuân đến đang phả những làn sương khói của ḿnh vào mặt đời. Biết bao nhiêu ư tưởng tuyệt vời của con người đă được phôi thai để rồi bùng lên hoặc phôi pha trong sương khói ấy. Bởi trời ơi nó quá gợi cảm. Và đất ơi nó quá bao dung. Nó thật mông lung. Cái mông lung tơ trời ấy nó cứ gợi ra biết bao linh ảnh. Những là hư ảnh của Thái Cực, ảo ảnh của Vũ Trụ, quái ảnh của của những tư tưởng trác việt. Nó đích thực là một trong những nguồn yên-sỹ-phi-lư-thuần (từ Hán Việt phiên âm từ inspiration, có nghĩa là cảm hứng sáng tạo) khuấy động ḷng người đa đoan.


Nghĩ thương con sóng từ trong trứng
Vừa mới sinh ra... đă bạc đầu!

Giời đất bày ra đầy cảnh huống, mỗi cảnh huống trôi đi rồi ai chả có lúc luống những ngậm ngùi. Mà đứng giữa Trời và Đất th́ ai cầm ḷng mà không ngậm ngùi cho đặng?! Bâng khuâng đứng giữa hai ngôi vĩ đại đó là Con Người. Nó được lây hai đối mà thuận khí đấy cho nên mới sinh ra ai, lạc, hỷ, nộ, ái, ố, dục. Tức là ǵ th́ ǵ Người vẫn phải theo Trời và Đất. Nhưng mà theo Trời hay theo Đất? Hay phải theo cả hai? Mà theo như thế nào mới được chứ? H́nh như đâu đó đă có một câu mật chú của Tạo Hóa rằng Con Người được quyền sáng tạo theo ư Trời và bắt chước Đất. Thế là Trời Đất bao la đấy mà đầy khuôn phép, làm cho Người cứ phải trải bấy những bể dâu.

Ô, cái kiểu tâm tưởng như vầy rơ là đang luận về Kẻ Sỹ đấy. Kẻ Sỹ th́ phải làm sao?

Cội nguồn cảm hứng sáng tạo

1. Thiên nhiên

Theo các sử kư, giai thoại, ngẫm thực tế xưa nay và cả từ những lời đồn th́ cái yên-sỹ-phi-lư-thuần nó đến với Kẻ Sỹ ở nhiều dạng lắm.

Nói về thi hứng th́ hầu như ai cũng đă từng nghe đến yên, ba, tuyết, nguyệt, hoa của ḍng Nhă Thi xưa và nay. Mà Trời bày ra thiên nhiên đẹp thế th́ thiên hạ này có rất nhiều thi sỹ cũng là phải lắm.


Mỗi cảnh giới một cảnh đời phơi phới
Mà trần thế... nhiều tiếng kêu ơi ới

Kêu ơi ới là phải lắm! Đẹp quá th́ phải kêu lên cho nó thỏa. Cái đẹp nó làm cho nao ḷng th́ phải kêu lên chứ. Rồi khi nao ḷng v́ cái đẹp bị bầm dập th́ cũng phải kêu như kêu xe cứu thương ấy. Cũng tựa như bực quá th́ phải chửi tục một câu thật đích đáng th́ mới hả vậy. Chúng ta đă được nghe nhiều những lời thượng thanh khí về muôn vàn cảnh sắc thiên nhiên từ các bậc thánh thi như Bashô - người ngắm hoa rồi nhập hồn vào hoa luôn, William Wordsworth - người yêu đến mức tôn thờ Thiên Nhiên rồi được Thiên Nhiên nâng hồn ḿnh lên thượng tầng vũ trụ như thể nhập Nát Bàn vậy; rồi Lư Bạch, Tagore, Tản Đà, Hàn Mặc Tử... A, xin hăy nghiêng ḿnh trước Tagore - thơ của người như những cành hoa ném xuống ḍng nước cuộc đời làm nó bắn lên tung tóe những hạt ngọc muôn màu. Chính cũng từ cái tâm thế ấy đối với tự nhiên mà đă có nhiều Thánh Nhân t́m ra được cái tuyệt mật của Vũ Trụ. Không tin th́ quư vị hăy đến với Trang đi. Con bướm của ông đă đi vào huyền thoại và Huyền Học của muôn năm bất diệt! Bướm thật nhảm mà thật diệu kỳ của sinh sinh hóa hóa, bướm của quy luật muôn đời, bướm của luân hồi và nghiệp chướng, bướm triết học, bướm văn chương, bướm của đau thương luân lạc, bướm thanh khinh như hạc, bướm trọc tục như đời, bướm tơi tả xù x́ như gốc si già... Ôi, bướm tuyệt vời của ngàn đời muôn kỷ. Tương truyền rằng sinh thời bản thân Trang cũng rất mê bướm nên ông mới có giấc mơ thấy ḿnh hóa bướm huyền diệu đó.

2. “Doping”: tửu, sắc và thuốc phiện

Chắc hiếm có ai chưa từng say rượu nhỉ. Tửu, sắc và thuốc phiện. Những biểu vật đích thực của suy đồi nhưng đồng thời cũng là yên-sỹ-phi-lư-thuần cho biết bao tuyệt tác từ chương, tư tưởng, chính trị, quân sự, cả suy đồi lẫn cách mạng. Tôn rượu làm bà đỡ cho những đứa con tinh thần xin được kính phục các bậc như Lưu Linh - một bậc Túy Vương nhưng đồng thời là cha đẻ cả một học thuyết tâm linh tụng ca cái diệu dụng của rượu; Robert Burns - thi sỹ Scotland “xỉn” nặng và có một số con ngoài giá thú nhưng chính những lời ca lộng t́nh của ông là một trong những nguồn yên-sỹ-phi-lư-thuần để Karl Marx viết những ḍng ánh sáng cho đời cần lao (trên bàn viết của ông luôn có mặt tuyển tập thơ của Burns cùng bộ “Tấn tṛ đời” của Balzac); rồi quên sao được Vũ Hoàng Chương lung linh mà dung dị:


Say đi em say đi em!
Say cho lơi lả ánh đèn
Cho cung bực ngả nghiêng, điên rồ xác thịt
Rượu, rượu nữa và quên quên hết!

Thi nhân chắc không ngờ rằng nhờ rượu mà ông đă thành triết nhân mất rồi. Cái “quên quên hết” của ông nghe sao mà dễ vậy, nhưng có biết bao bậc Đại Thiền Sư cỡ Bồ Đề Đạt Ma hay Lục Tổ Huệ Năng “cửu niên diện bích”, bao nhà tư tưởng cỡ Lăo Tử hay Trang Tử, phải trải cả đời ḿnh tu luyện và nghiền ngẫm mới t́m thấy được tuyệt đích của đời sống trong “tọa vong” (ngồi mà quên).

C̣n về sắc th́ biết có thể bàn được hết nhẽ ở đây không. Từ thuở Hồng Hoang có ông Adam v́ gặp Eva mà sáng tạo ra cả một Nhân Loại đến giờ thật không biết bao nhiêu là chuyện. Chẳng biết người đẹp nào đă là yên-sỹ-phi-lư-thuần cho câu nói bất hủ “Mỹ nhân tự cổ như danh tướng”? Danh tướng là bất diệt, danh tiết măi không ṃn với nước non! Xin cảm ơn người đă làm bà đỡ thượng đẳng cho câu “Bộ bộ sinh liên hoa”. Thực sự thượng đẳng, bởi nàng kiều diễm đến mức mà có người làm cả một cái sảnh bằng vàng ṛng cho nàng đi, để rồi thốt lên câu thơ độc nhất vô nhị đó v́ ông thấy như thể mỗi bước đi th́ dưới đôi gót hồng lại nở ra những bông hoa sen vậy! Yêu người mà yêu từ gót yêu lên thế th́ đệ nhất sành đời rồi c̣n ǵ, phải không ông?! Chắc quư vị đă nghe tới “bài thơ bằng đá” Taj Mahal nhỉ? Công tŕnh kiến trúc cẩm thạch đệ nhất thế giới v́ T́nh Yêu với một phụ nữ bằng xương bằng thịt đó. Và công trạng lẫy lừng nhất về chuyện này phải là của các bậc tót vời như Phục Hy - nh́n thiên nhiên, nam nữ mà làm ra Kinh Dịch vạn năng với những vạch liền vạch đứt bí hiểm; Byron - cha đẻ của Don Juan - người mà mỗi khi nhắc đến th́ phụ nữ nấy xuưt xoa v́ bây giờ không t́m đâu ra nữa; rồi George Shaw, James Joyce, Henry Miller, Fedor Dostoyevsky, Alexandre Dumas, Sigmund Freud... - những người đă có những ư tưởng và kiến giải độc đáo, sắc sảo về phụ nữ, bản chất và động lực của loài người và thế giới. Tôi nể Shaw và Freud - người th́ bảo phụ nữ là phát minh có tính kinh tế nhất của Tạo Hóa trong việc duy tŕ thế giới c̣n đàn ông là phát minh có tính kinh tế nhất của... phụ nữ để thực hiện sứ mệnh cao quư đó của Tạo Hóa; người kia th́ bảo sự tồn tại và phát triển của loài người nhờ vào hai động lực căn bản nhất là Thị Dục Huyễn Ngă (muốn thấy ḿnh là quan trọng) và T́nh Dục (bản năng gốc). C̣n chuyện các bậc kia th́ nghe hăi lắm, không tiện kể ra đây. V́ h́nh như họ đă là Thánh mất rồi. Và giời ạ, dù khó tin xin cứ đọc Tố Nữ Kinh cùng tư tưởng và pháp thuật Đạo Gia quư vị sẽ thấy sắc cho phép người ta sống đến mấy trăm năm như tiên cảnh đó.

Xin kính chào nàng tiên nâu. Quyền lực kích thích sáng tạo trong “phiêu linh” của nàng ta cũng được biết thông qua các giai thoại và tác phẩm của những “con gà” tên tuổi lẫy lừng như thi sỹ Anh Coleridge - ngừời chưa bao giờ hoàn thành một tác phẩm nào mà ḿnh đă viết ra nhưng chỉ riêng “Bài ca người thủy thủ xa xưa” viết dở đă đủ đưa ông lên tầm Hoàn Vũ; như các tay rocker thượng thặng Kurt Cobain và John Lennon - những bậc tài t́nh đến mức người th́ tự sát kẻ th́ bị fan ám sát (tài t́nh đến thế th́ thôi!); rồi cụ Vũ Trọng Phụng “số đỏ” (nói vô phép chứ gọi là “cụ” với lại “số đỏ” cụ đừng phạt, v́ cụ ra đi lúc xuân nhất của đời người), và nhiều bác nữa. Chả hiểu thế nào mà các cụ, các bác ấy tuyền đi sớm. Năm hưởng dương của các vị như sau: Cobain 26, Phụng 27, Coleridge 29, thọ nhất là bác Lennon 41. Vô phép, hay tại các bác overdose? Hay “Tài Mệnh tương đố”? Hay tại “muôn nẻo đường trần vô nghĩa lư”? Dưng mà cũng có chuyện lạ, ấy là có ông Đại Nguyên Soái tên là Chu Đức trước “ở với nó” sau hơn 40 tuổi mới “về với ta” mà làm nên đến Tứ Trụ của Cộng ḥa Nhân dân Trung Hoa, điều đặc biệt là ông thọ đến gần trăm tuổi và... không ngày nào không “khói”. Chắc là ngài được dùng hàng cực xịn. Rơ là chỉ ở bên Tàu mới có chuyện như thế! Các cụ ta dùng chữ ác liệt thật. Yên là khói, thế th́ nó đứng đầu yên-sỹ-phi-lư-thuần là phải quá rồi c̣n ǵ?! Không biết ta có nên “bắn phiện” để được thăng hoa mà sản xuất ra những ư tưởng “khủng long” như của các bác ấy không nhỉ? Ngộ nhỡ được Nobel th́ không biết giấu mặt đi đâu lúc bất cẩn?!

Ô, không biết trong trời đất c̣n có ǵ khuấy động ḷng Kẻ Sỹ được nữa không?

ĐẶNG THÂN
02/07/05


Home