By Khế Iêm
 Translated into English by Joseph Do Vinh







The Vietnamese people are a poetic people, with tendencies toward writing emotional poems, especially love poems.  Before the era of the New Poetry (Thơ Mới, 1930s-1945s),  Vietnamese poetry did not have love poems because of the dominating influences of Confucianism and the feudal systems.  Only after the New Poetry era, influenced by the French Romantic movements, did Vietnamese poetry return to its primary character.  All of the famous poets wrote love poems, from Xuân Diệu, Huy Cận (Reminisces), Bích Khê (Nude Portraits), Hàn Mạc Tử (Love of Homeland), to Ðinh Hùng (Tự Tình Dưới Hoa), Vũ Hoàng Chương (The Twelfth of June), to Nguyên Sa (The Silk Dress of Hà Đông), as well as many other poets whose poems are easily found at websites featuring Vietnamese literature.

Almost everyone has committed to memory some lines or some poems of the above-named poets. Rhyme-schemes had been an ideal vehicle to convey emotions, so much so that readers assumed only rhyming-verse poems could be successful love poetry.  The themes of the poems centered on love and were gentle in their rhythms, easy to remember and to recite, and required little thought.  But how is it that the love poems that appeared in the 1930s-1945s became so popular?  The majority of the readers and writers of the Traditional Pre-War (New Poetry -- Thơ Mới) were youths in their twenties, thus, love was a great passion and inspiration for them.  Around the same time, the National Script (Chữ Quốc Ngữ)had just begun to come into use, and society was emerging from the austerities of the feudal systems period.  There was a strong inclination toward adopting Western ideas.  Furthermore, there was peace, albeit under French colonial rule.  In part, anti-French rebellions had failed, while revolutionary intellectuals were espousing education programs to raise the public’s level of sophistication.  The young poets of this period were French-educated and accepted the ideals of Romanticism (Lãng mạn)and Symbolism (Tượng trưng).  Therefore, love poetry had a unique opportunity to flower.

But peace only lasted a little more than a decade before war broke out.  The entire country was engulfed in flames, and poetry took on a more distressed tone, romantic and tragic at the same time.  Examples of this poetry are Quang Dũng’s Advance of The West (Tây Tiến),and The Two Shores (Ðôi Bờ).  The love poems of the Traditional Pre-War era were melancholy and trite, and no longer suited the changing times.  The legacy of World War II, of various political movements, of war and the struggle for independence preoccupied all segments of society.  Once the war ended, the country was partitioned. North Vietnam was cut off from the rest of the West, while South Vietnam came under the influence of the Free World.  The young poets in the South, thirsting for new knowledge, with a renewed peace, readily absorbed the post-war trends of Western thought such as Surrealism and Existentialism and began to work on a new course of free style poetry.  They were more concerned with language and the nature of poetry itself than with the subject of the poems, even while tumultuous events encircled them.

Realistically, free style poetry is not an ideal vehicle to carry love poetry.  We know that the very first free style love poem, Old Love (Tình Già)by Phan Khôi, was a failure, while a successful love poem by Hữu Loan, The Purple of Sim Blossoms (Màu Tím Hoa Sim), in fact, preserved the rhythms and rhyme-schemes of Traditional Pre-War poetry.  It became popular as a song when the poem was set to music.  The very nature of free style poetry is to reject the rhyme-schemes of Traditional Pre-War poetry, similar to the way that the West’s free verse poetry rebelled against traditional western forms.  When poetry in the West rejected traditional forms of poetry, it was an artistic search to redefine poetry at its very core.  The meaning in analysis supplanted the importance of rhythm and rhymes.  The reader became actively involved with the poems and interpreted the poems in their own particular ways.  Multi-level meaning and interpretation occurred with each reading, not necessarily following the word meanings.  Finding a way to attain fulfillment of the new out of the old is indeed a respectable accomplishment of modern poetry.  This success rests in part on the logical foundation of Western civilizations.  In all their endeavors, a scientific need to understand is fundamental.  Analytical reasoning had become deeply ingrained in the Western psyche.  It has become second nature and part of culture.  For nearly a century, free verse poetry enjoyed the dynamic variations of many diverse schools.  Dadaism and Surrealism, based on the incidental and coincidental, explored new imageries and new ideas, creating a strange sense with the readers.  In both poetry and visual arts, these trends developed concurrently with the drive to make new art the primary vehicle of expression in the modern world.

And with each school crashing onto the scene, rebelling against tradition and form, in the classical sense, the artists became obsessed with finding their own style, their own imagery, their own word usage to create new thoughts and feelings. Cubism (Lập thể), Abstractionism (Trừu tượng), and Pop Art or Conceptual Art in the visual (plastic) arts are examples.  The craft is not found in the talent of the artist, except in the unique brush strokes, color composition and strange new concepts.  As for poetry, although more analytical in its search for meaning and in its use of words to create strangeness, in the final account, its zenith is no higher than that reached in the visual arts. That is, they both express the meaninglessness of life.  And the art absorbs life, expressing itself, the meaninglessness.  It is surprising that modern artists have converged on quite the same path to artistic expression.

Yet, no matter how awesome that is, change is inevitable.  It is not that modern art is more advanced or more valuable than any art preceding it.  It is only more appropriate to its own age.  Western free verse poetry, with nearly a century of rebellion, testifies to one thing: that each era has its own value and is relative, not universal or superior.  Art and literature are products of human activity, no different from life, ever-changing with time. 

Then came post-modernism at the later half of the century; considered an excessive outgrowth of the modern era, it was washed away by the technologies of the information age that arose in the 1980s -- from architecture, to visual/plastic art, to poetry, all self-destructing.  Without any struggle, traditional poetry remained dormant for nearly a century, only to make a comeback to greater heights, metamorphosing into new traditions.  Life itself, by its nature, is meaningless.  Yet in order to survive, humans must seek to give it meaning.  Each generation is given a blank sheet of paper and starts anew to mark its own existence, not to affirm or negate any other sheet of paper that preceded it.  Meaninglessness is actually meaning written on the blank pages of the modern (and post-modern) period.

While in Vietnam, after World War II, the readers became bored with traditional Pre-War love poetry.  Yet with a national script literature still in its infancy and lacking the thousands-of-years-accrued Western foundation of systemized learning, Vietnamese poetry could only utilize the concept of strangeness, combined with rhetoric, to create a uniquely Vietnamese free style poetry (Poetry of Thanh Tâm Tuyền, for example).  Under the influence of Surrealism (Siêu thực) the best aspects of Pre-War poetry, musical melodies and poetic creativity, were replaced with the written word.  Once rhyme and rhetoric merged, the written word became no different than the concept of the painter Piet Mondrian (1872-1944) at the turn of the 20th century.  Abstract art expressed itself through the relationship between brush strokes and color combinations.  Brush strokes and color schemes liberated the contents of the composition, not necessarily reflecting reality or life but more expressive of the effervescent nature of reality and modern-day life.  Words closed and opened upon a world full of imagery and fantasy, creating strange new feelings and transporting the reader to alternative realities.  Similar to abstract art, poetry eluded interpretation and was a product in and of itself.  The rebellious nature of peacetime literature (1957-1960) was soon overthrown by the brutality and suffering of wartime (1960-1975).  The young readers and writers of the South in the 1960s  returned to rhymed forms, but replaced the Pre-War love themes with spirituality (zen, for instance), in hope of escaping from turbulent times.

Rhythm and rhyme returned, but love poetry was nowhere to be found, except in the works of a select few such as Nguyên Sa and Phạm Thiên Thư,who made great effort to breathe new language and new emotions into poetry.  Yet they were unable to break free of the traditional Pre-War framework because their language was still limited by considerations of rhythm and rhyme, caught up in rhetoric.  Perhaps because society still depended heavily on agriculture, the cultural psychology followed.  There was no fundamental need for changes in expression.  After April 30th, 1975, the country experienced a regime change and closed itself up to the rest of the world.  Poetry became inactive up until the era of Openness, which started in the 1990s.  By then, the young poets from within the country had revived the defunct art of free style poetry, dominant in the 1960s in the South.  Archaic and esoteric words were replaced by the vernacular and the profane, with the intent of shocking the reader.  Yet Vietnamese poetry, as well as other plastic arts, remained stagnant because of its use of the old methods from the western modern period.

Love poetry could only return with appropriate forms.  The talent and creativity of the poets had become regressive and in dire need of a renaissance.  Whereas rhymed-verse poetry conveyed emotions and free-verse conveyed ideas, new formalism balances both tendencies and harmonizes both thoughts and feelings.    Because each age needs its own vehicle and new contents require new forms, Vietnamese love poetry, after undergoing many changes, has finally matured to the point of giving birth to its own new art form.  Still, there are barriers to overcome as the readers have become accustomed to reading traditional verse and free style poems.  Poetry cannot be forced, it must flow naturally.  No one can impose change on another without the other realizing it..  Regardless, we would like to introduce a few New Formalism poems, love-themed and otherwise, for the readers’ enjoyment, reprinted from the Anthology of Vietnamese New Formalism Poetry.  (Thơ Không Vần, Tuyển Tập Tân Hình Thức).









Dân Việt là giống nòi tình, thơ nghiêng về cảm xúc và thường là thơ tình. Trước thời kỳ Thơ Mới, thơ Việt không có thơ tình vì bị chi phối bởi nền văn hóa Nho giáo và chế độ phong kiến. Chỉ sau thời kỳ Thơ Mới, ảnh hưởng bởi phong trào Lãng mạn Pháp, thơ Việt mới lấy lại bản chất đích thực của nó. Những nhà thơ nổi tiếng đều làm thơ tình, từ Xuân Diệu, Huy Cận (Ngậm Ngùi), Bích Khê (Tranh Lõa Thể), Hàn Mạc Tử (Tình Quê), đến Ðinh Hùng (Tự Tình Dưới Hoa), Vũ Hoàng Chương (Mười Hai Tháng Sáu), Nguyên Sa (Áo Lụa Hà Ðông)... Những bài thơ trên chúng ta dễ tìm lại trên các website về Văn học Việt nam.

Ai cũng có thể thuộc một vài bài một vài đoạn của những tác giả trên. Vần điệu là phương tiện lý tưởng để chuyên chở những tình tự, đến nỗi người ta tưởng rằng thơ tình chỉ thành công với vần điệu. Những bài thơ trên nội dung không có gì ngoài tâm tình yêu đương, êm ả với vần điệu, dễ nhớ dễ thuộc, không cần phải suy nghĩ. Nhưng thơ tình mới xuất hiện một thời gian ngắn, tại sao lại được mọi người ưa chuộng đến thế? Thành phần người đọc và sáng tác của Thơ Mới tiền chiến là lớp người mới lớn, trên dưới 20, nên tình yêu là niềm say đắm và nguồn cảm hứng của họ. Ở vào thời kỳ đó, chữ quốc ngữ mới được sử dụng, xã hội vừa thoát khỏi những ràng buộc khắt khe của thời phong kiến, khuynh hướng nghiêng về phương Tây rất mạnh. Xã hội tương đối thanh bình, dù đang ở thời Pháp thuộc. Một phần vì những phong trào chống Pháp bằng vũ lực đã thất bại, một phần vì những nhà cách mạng đang chủ trương nâng cao dân trí. Những nhà thơ trẻ ở thời này, được đào luyện trong nền giáo dục Pháp, tiếp nhận những ý tưởng của chủ nghĩa Lãng mạnTượng trưng nên thơ tình gặp thời cơ thuận tiện để thăng hoa.

Tình trạng thanh bình đó chỉ kéo dài được hơn một thập niên thì chiến tranh bùng nổ. Toàn dân bị cuốn hút trong không khí thời chiến, và thơ nhuốm thêm tâm tình khắc khoải, vừa lãng mạn vừa bi tráng, Tây Tiến, Ðôi Bờ... của Quang Dũng chẳng hạn. Thơ tình thời tiền chiến mang tính ủy mị và sáo mòn không còn thích hợp. Ảnh hưởng thế chiến thứ II, những trào lưu chính trị cùng chiến sự và những ưu tư về nền độc lập chi phối suy nghĩ của mọi thành phần xã hội. Nhưng khi chiến tranh chấm dứt thì đất nước bị qua phân, miền Bắc cắt đứt liên lạc với thế giới phương Tây, miền Nam thuộc về thế giới tự do. Những nhà thơ trẻ ở miền Nam, khao khát những hiểu biết mới, khi hòa bình lập lại, tiếp nhận qua sách vở tâm trạng nổi loạn thời hậu chiến của xã hội phương Tây, thêm những trường phái văn học như chủ nghĩa Siêu thực, Hiện sinh, phát động phong trào thơ tự do. Họ quan tâm tới ngôn ngữ và bản chất của chính thơ hơn là những chủ đề của thơ, ngay cả những biến động thời thế xảy ra chung quanh.

Thật ra thơ tự do không phải là phương tiện thuận lợi để chuyên chở thơ tình. Chúng ta biết rằng bài thơ tự do đầu tiên, Tình Già của Phan Khôi, là một bài thơ tình thất bại. Ngay cả bài thơ tự do thành công của Hữu Loan, Màu Tím Hoa Sim, mang rất nhiều âm hưởng của thơ vần điệu, được biết đến nhiều nhờ phổ thành nhạc. Ngay bản chất của thơ tự do cũng là một động lực phủ nhận vần điệu tiền chiến, chẳng khác nào thơ tự do phương Tây phủ nhận truyền thống thơ của họ. Thơ phương Tây, khi phủ nhận những thể thơ và nghệ thuật truyền thống, họ tìm cách thay thế tận gốc những quan điểm về thơ. Cái hay trong tiến trình phân tích thay thế cái hay của vần nhịp và nhạc điệu. Người đọc tham dự vào tiến trình đó, giải thích theo nhiều cách khác nhau. Ða tầng đa nghĩa nằm trong tiến trình đọc chứ không phải nơi cách suy diễn trên mặt chữ. Tìm ra được cái hay mới để hoán chuyển cái hay cũ, quả là một thành công lớn của thơ hiện đại. Sở dĩ như vậy vì nền văn minh phương Tây đặt căn bản trên lý luận, có một truyền thống học thuật lâu đời, bất cứ lãnh vực nào họ cũng muốn tìm hiểu tới nơi tới chốn. Lý luận phân tích đã nằm sâu trong tâm thức, trở thành thói quen và bản chất văn hóa của họ. Nhưng suốt gần một thế kỷ, thơ tự do thật sự đa dạng với nhiều trường phái khác nhau. Dada, Siêu thực dựa vào sự tình cờ, ngẫu nhiên, tìm kiếm những ý tưởng và hình ảnh mới, làm ngạc nhiên người đọc, tạo nên tiến trình lạ hóa. Từ thơ tới họa, hai đặc điểm trên phù hợp với tiêu chí làm mới, trở thành phương tiện của thời hiện đại.

Và hết trường phái này đến trường phái khác, phủ nhận nghệ thuật và thi pháp, hiểu theo nghĩa truyền thống, người nghệ sĩ chỉ chăm chú đi tìm những đường nét, màu sắc hay câu chữ không ai ngờ tới để tạo ý tưởng và cảm xúc. Lập thể, Trừu tượng, Pop Art hay Conceptual Art trong hội họa là một điển hình. Cái hay không nằm trong kỹ năng của người nghệ sĩ mà nằm nơi những đường nét, màu sắc, và ý tưởng khác thường. Trong thơ, dù theo cách phân tích để tìm ý nghĩa hay dùng chữ để lạ hóa, thì cuối cùng, đỉnh cao của nó cũng như hội họa trừu tượng, là diễn đạt cái vô nghĩa của đời sống. Ðời sống vốn vô nghĩa, nghệ thuật nhập vào đời sống, thể hiện chính nó, sự vô nghĩa. Thật đáng kinh ngạc, những nhà hiện đại đã tìm ra cách thực hành và biểu lộ điều đó trong nghệ thuật.

Và dù ghê gớm đến thế nào, thì đến lúc cũng phải biến đổi. Không phải nghệ thuật thời này hay hơn hay tiến bộ hơn thời khác, mà chỉ là làm sao cho phù hợp với thời đại đó thôi. Thơ tự do phương Tây với gần một thế kỷ thường xuyên nổi loạn, minh chứng một điều, mỗi thời có giá trị riêng, tất cả đều tương đối và không có giá trị nào là đúng nhất. Văn học nghệ thuật là sản phẩm của con người, không khác gì đời sống, cũng bị đào thải theo thời gian. Rồi chủ nghĩa hậu hiện đại ở nửa sau thế kỷ, được coi là thời kỳ quá độ của chủ nghĩa hiện đại, bị cuốn trôi bởi nền văn minh điện toán vào cuối thập niên 1980, tự nó hủy diệt chính nó, từ kiến trúc, hội họa đến thơ văn. Bất chiến tự nhiên thành, thơ truyền thống nằm im suốt gần một thế kỷ, để rồi trở lại ngôi vị mới, bắt đầu lột xác để trở thành một truyền thống khác. Cuộc đời vốn dĩ vô nghĩa, nhưng để sống, người ta phải đi tìm ý nghĩa cho nó. Mỗi thời có một trang giấy trắng riêng lẻ để viết lên, ghi dấu sự tồn tại, không thể viết đè lên trang giấy đã viết của thời khác. Sự vô nghĩa chính là ý nghĩa được viết trên trang giấy của thời hiện đại (và hậu hiện đại).

Trong khi tại Việt nam, sau chiến tranh người đọc nhàm chán với thơ tình tiền chiến. Nhưng vì văn học quốc ngữ còn non trẻ, không có nền tảng học thuật hàng ngàn năm như phương Tây, nên trong thơ chỉ có thể rút ra yếu tố lạ hóa kết hợp với nghệ thuật tu từ, làm thành một dòng thơ tự do đặc biệt Việt Nam (Thơ Thanh Tâm Tuyền chẳng hạn). Ảnh hưởng chủ nghĩa Siêu thực, cái hay của thơ tiền chiến, với những âm điệu du dương, tạo bởi tài năng của từng nhà thơ, được thay thế chỉ với chữ. Khi vần điệu và nghệ thuật tu từ cô đọng lại nơi con chữ thì cũng không khác gì quan điểm của họa sĩ Piet Mondrian (1872-1944), ở đầu thế kỷ, hội họa (trừu tượng) tự diễn đạt chính nó, qua sự liên hệ giữa đường nét và màu sắc. Ðường nét và màu sắc giải phóng khỏi nội dung tác phẩm, không thể hiện bề mặt thực tại hay cuộc đời mà chủ yếu thể hiện bản chất thực tại và cuộc đời chúng ta đang sống. Chữ đóng lại và mở ra một thế giới đầy hình ảnh bí ẩn và mộng ảo, có tác dụng làm mới lạ cảm xúc, đưa người đọc tới một thực tại khác. Cũng giống như trừu tượng, thơ từ chối sự diễn dịch, và là hiện thân của chính nó. Nhưng tính nổi loạn trong văn học ở thời bình (1957-1960) chẳng bao lâu được thay thế bởi tính tàn phá và khổ đau trong chiến tranh (1960-1975). Lớp người đọc trẻ tuổi của miền Nam thập niên 1960, quay về vần điệu, thay thế tình yêu thời tiền chiến bằng chủ đề tâm linh (thiền học), để cố quên lãng một thời cuồng nộ.

Vần điệu trở lại nhưng thơ tình thì vẫn biệt tăm, trừ vài người như Nguyên Sa, Phạm Thiên Thư... cố gắng làm mới bằng cách đưa vào thơ, ngôn ngữ và cảm xúc của thời hiện tại. Nhưng cũng không thoát khỏi khuôn mẫu tiền chiến vì ngôn ngữ vẫn bị hạn chế bởi vần và điệu, quanh quẩn với trò chơi tu từ. Có lẽ vì xã hội còn dựa vào nông nghiệp, chưa có động lực phát triển thành xã hội tiền công nghiệp, nên tâm tình cũng không khác biệt lắm, vì thế chưa có nhu cầu thay đổi tận gốc phương pháp biểu hiện. Sau 30 tháng 4, đất nước thay đổi chế độ, đóng cửa với thế giới bên ngoài. Thơ bất động, và cho đến thời mở cửa, thập niên 1990, những nhà thơ trẻ ở trong nước, làm sống lại thơ tự do thập niên 1960 ở miền Nam. Chữ hiếm, chữ lạ được thay thế bằng chữ tục, với phương cách làm sốc người đọc, qua chữ. Thơ Việt và ngay cả những loại hình nghệ thuật khác như hội họa chẳng hạn, vẫn đứng nguyên một chỗ vì vẫn sử dụng phương cách đã rất cũ của thời hiện đại.

Thơ tình chỉ có thể trở lại khi có được một thể thơ thích hợp. Tài năng của nhà thơ và nghệ thuật thơ đã bị thui chột quá lâu, cần phải được phục hồi. Nếu thơ vần điệu chuyên chở thuần cảm xúc, còn thơ tự do thuần ý tưởng, thì thơ không vần tân hình thức cân bằng giữa cảm xúc và ý tưởng. Bởi mỗi thời đại cần những phương tiện thể hiện riêng, nội dung mới cần một hình thức mới. Thơ tình Việt nam sau những biến động của thời thế, bây giờ mới đủ điều kiện xuất hiện. Tuy vậy, cũng chưa hẳn đã được chấp nhận vì người đọc đã quen với những dòng thơ cũ. Nhưng chuyện thơ không thể cưỡng cầu, mà cần phải có chút cơ duyên. Không ai có thể bắt buộc người khác phải thay đổi nếu họ chưa cảm thấy thúc bách phải thay đổi. Dù thế nào thì chúng tôi cũng xin trân trọng giới thiệu một số bài thơ Tân hình thức, thơ tình và những chủ đề khác, để bạn đọc thưởng ngoạn, trích trong cuốn: Thơ Không Vần, Tuyển Tập Tân Hình Thức hay tựa đề tiếng Anh: Blank Verse, An Anthology of Vietnamese new Formalism Poetry.

Nguồn: Nhà Magazine, tháng Bảy & tháng Tám 2006





Last modified on 03/14/2007 7:00 PM © 2004 2006