CHUYỆN QUA ĐƯỜNG / THƠ TÂN HÌNH THỨC

Khế Iêm

 

 
 

 

 

 

          mm       

                                    

Một số thân hữu là những nhà thơ, nhà văn mà tôi quen biết, thường thờ ơ với thơ Tân hình thức, vì họ không cảm nhận được. Điều này cũng tự nhiên, vì gần một đời người đã quen với các thể loại thơ khác, không dễ gì một sớm một chiều thay đổi được sở thích của mình. Nhưng tuy không thích, họ cũng không nói gì, chỉ giữ im lặng. Một vài người trực tính hơn, nói thẳng, thơ Tân hình thức chẳng hay gì. Tôi cũng gật đầu đồng ý. Có người vặn hỏi về những yếu tố thơ Tân hình thức, như một cái cớ để bài bác, cho có lý do. Nhưng tôi chắc chắn một điều, những bài tiểu luận viết về thơ Tân hình thức họ không hề đọc, hoặc cũng chỉ đọc phớt qua. Vì tất cả những gì về thơ Tân hình thức đã được phân tích chi tiết và đầy đủ, mang tính tổng quát về thơ.

Tôi không hiểu tại sao đa số những nhà thơ Việt không đọc những bài viết mang tính trầm tư về cách làm thơ (thi pháp), và cũng rất ít bài viết về dạng này. Có lẽ vì thơ vần điệu chỉ cần nương theo vần điệu mà tuôn ra, còn thơ tự do chỉ cần làm việc trên mặt ngôn ngữ? Nhưng ngôn ngữ và cách làm thơ là hai phạm trù khác nhau. Ngôn ngữ chỉ là một phương tiên biểu đạt, còn cách làm thơ liên quan tới luật thơ. Đối với thơ tiếng Anh, thơ truyền thống là tiến trình cải biến thể luật, còn thơ tự do là tiến trình tìm kiếm thể luật. Cả hai đều vận hành hổ tương, vì sự tìm kiến của thơ tự do, lôi kéo theo sự biến đổi của thơ truyền thống, cho phù hợp với thời đại. Những phát biểu về thơ, và những tiểu luận về cách làm thơ của những tác giả nổi tiếng, có giá trị ngang bằng với những tác phẩm thơ của họ, và được đọc đi đọc lại từ thế hệ này đến thế hệ khác. Có thể kể, từ Edgar Allan Poe, William Wordsworth tới T. S. Eliot, Williams Carlos Williams, Ezra Pound, Robert Frost, W. H. Auden, Charles Olson, và gần đây Frederick Turner, Robert Pinsky, Dana Gioia … không kể siết. Những sự trầm tư về các yếu tố thơ, mang chiều sâu triết lý đã đưa thơ đi rất xa, vì “vần luật, cú pháp, thị giác cùng mọi yếu tố trong bài thơ, đều chuyên chở tiềm năng biểu cảm ý nghĩa”, theo nhà thơ Dana Gioia. Nhưng thơ cũng có những bất ngờ, không ai biết trước.

Khi ra tờ báo giấy, tôi thường tới một tiệm copy của người Việt ở khu Little Sàigòn, vì muốn copy màu và khổ giấy lớn, có thể gập lại làm hai, như một tờ báo. Tôi gửi qua email trước rồi tới lấy báo sau, và thường là bà chủ giao báo và tính tiền. Như vậy cho tới số 10, tết âm lịch, 2015, ông chủ bất ngờ xuất hiện. Ông chỉ vào bài thơ ngắn ở trang đầu tiên, và nói với tôi, “Tôi thấy cách làm bài thơ rất lạ. Không kể về ý tưởng, hình thức bài thơ, cứ 5 chữ xuống dòng, không chấm phết, trông giống như văn xuôi nhưng khi đọc thì lại là thơ.“ Và ông trầm ngâm, liếc qua bài thơ, đọc đi đọc lại, trầm trồ mãi. Tôi thật sự ngạc nhiên vì biết ông là người design, ưa thích nhiếp ảnh, và ngoại đạo đối với văn chương. Câu hỏi làm tôi suy nghĩ, tại sao một người bình thường, chưa hề biết gì về thơ Tân hình thức lại nhận ra được cái hay của loại thơ này, mà những người sành sỏi về văn chương lại không thấy được? Chẳng khác nào ánh sáng có thể soi qua cửa kính nhưng lại không thể xuyên qua bức tường. Và nếu thơ Tân hình thức không có tờ báo giấy, chỉ sinh hoạt trên internet, thì làm sao đến được với những người bình thường, để có cơ hội phát hiện ra điều lý thú này. Như vậy, thơ Tân hình thức đang chuyển từ lớp người đọc này qua lớp người đọc khác? Và nếu thế thì một loại thơ mới cần có một lớp người đọc mới? Chả thế mà thơ Tân hình thức lận đận mãi, và bị xua đuổi, khi cứ húc đầu vào những bức tường. Câu chuyện qua đường chỉ có thế. Bắt chước nhà thơ Vũ Quần Phương, tôi cũng có vài câu thơ:

Người ngoại đạo thấy thơ tân hình
thức nhưng người sành sỏi không thấy
như ánh sáng chỉ có thể soi
qua cửa kính nhưng không thể xuyên

qua bức tường người sành sỏi không
phải không thấy thơ mà thấy thơ
ở trong bức tường trong khi thơ
tân hình thức ở ngoài bức tường.

KI ghi nhận

 

 

 

Last modified on 10/25/2014 – 4:00 PM © 2004 – 2014 www.thotanhinhthuc.org.
HOME