GÓP Ý TRONG TUẦN

Kỳ 4 (01/11/07)

 

 
 

 

 

 

1/ Thế nào là một bài thơ hay?

2/ Các góp ý khác (về những câu hỏi kỳ trước hay với những câu trả lời của các bạn khác).

 

Linh Vũ

Hôm nay tôi xin mạo muội góp ý trong câu hỏi này, đây chỉ là quan niệm cá nhân tôi hay một vài ý kiến tôi đọc được trên vài tờ báo xin được góp ý cùng quí vị để chúng ta cùng chia sẻ lẫn nhau. Như bài tiểu luận tôi đã viết về Định nghĩa thơ trong mấy tuần qua trên THT thì rất khó để nói thật đúng thế nào là một bài thơ hay, điều này phải cần vài chục trang giấy mới viết đầy đủ được.

Theo tôi nghĩ một bài thơ hay cần có một số yếu tố căn bản như: Nội dung & Hình thức.

Nội dung: gồm ý tứ, sự cảm nhận vẻ đẹp, sự suy nghĩ, quan điểm, triết lý cuộc đời v.v...

Hình thức: Sử dụng ngôn từ, kết cấu vần điệu, nhạc điệu, bố cục. v.v. Tất cả phải thể hiện được ý tưởng, cảm xúc của tác giả.

Trong hai yếu tố căn bản trên một bài thơ hay phải có giá trị hướng con người đến Chân -Thiện –Mỹ, phải có sáng tạo đặc biệt của riêng mình có tính chất khám phá. Phải tạo cho thơ một ánh chớp, một sự rung động cho người đọc.

Tóm lại một bài thơ hay cần nhiều yếu tố liên kết với nhau như: Trình độ tác giả, trình độ người đọc thơ, hoàn cảnh xã hội, thời gian và xuất xứ bài thơ, về nhân sinh quan, thế giới quan, về tính thật của đời sống hay hư cấu, phải có nghệ thuật cao.v.v...

Có nhiều thể loại thơ như thơ tức cảnh sinh tình, thơ chính trị, thơ trào phúng, chân biếm, thơ triết lý.v.v... cho nên điều này không thể nào trả lời trong một trang giấy được, tôi chỉ xin được góp vài ý mọn thôi mong quí vị thông cảm. Sau đây là bài thơ hay tôi thích:

Thơ Con Cóc

Con cóc trong hang
Con cóc nhảy ra

Con Cóc nhảy ra
Con Cóc ngồi đó

Con Cóc ngồi đó
Con Cóc nhảy đi

 

Thiền Đăng

Đánh động được vào trực cảm người đọc, như một ánh chớp, mở ra một thực tại, khiến cho sửng sốt, hoặc bồi hồi, tâm thức mở rộng. Làm cho người đọc trở lại, rồi trở lại… đó là thơ hay.

 

Nguyễn Thị Khánh Minh

Có một lần một nhà thơ đàn anh đưa tôi tập bản thảo thơ của ông và bảo tôi đánh dấu những bài thơ “hay”. Sau khi đã chọn lần đầu, tôi chọn lại lần nữa và chỉ giữ lại bài thơ nào mà khi vừa đọc xong lập tức nó khiến tôi buột miệng: hay! Nên theo ý tôi, môt bài thơ khi vừa đọc xong nó lay động người đọc tức thì không qua sự phân tích của lý trí, thì đó là bài thơ hay. Một khi đã tùy thuộc vào cảm xúc cá nhân như vậy thì hình như nó lại mang tính chủ quan, phải vậy không? Kèm theo đó là trình độ, sở thích…

Từ những bài thơ (Việt ) đã được xem là hay, tôi thấy rằng khi nhận được càng nhiều cái cảm nhận “hay” kia thì bài thơ càng có tính phổ quát cao, vì tác giả đã nói được những vấn đề, tâm tư của thời đại họ đang sống. Bài thơ như thế mới đánh thức được cảm xúc người đọc. Theo những trải nghiệm của chính mình và bạn hữu, để có được bài thơ đọng lại trong lòng đa số người đọc và ‘thọ mạng”, thì ngoài thi tài, người làm thơ còn cần phải nhìn, nghe, và sống với dòng chảy của thời mình đang sống - không chỉ đề cập đến những vấn đề, sự kiện mà còn dùng ngôn ngữ của thời đại.

Xử dụng ngôn ngữ của thời đại mình - đây là điều mà chính tôi cũng như một số những nhà làm thơ hôm nay đang thể nghiệm, vấn đề còn lại là thời gian và tài năng.

 

Tunisia

Đây là một câu hỏi khó nhá.

Nói đến thơ hay phải nói đến những tác phẩm cổ điển như Kiều của Nguyễn Du, Chinh Phụ Ngâm của Đặng Trần Côn, bản dịch của Đoàn Thị Điểm hay Tỳ Bà Hành của Bạch Cư Dị, Phan Huy Vịnh dịch… hay những bài thơ cận đại như Tống Biệt Hành của Thâm Tâm, Tây Tiến của Quang Dũng…

Một bài thơ hay, một bức tranh đẹp thì chỉ có thể cảm nhận chứ không thể nói hay phân tích ra được. Như quả cam để nguyên thì đẹp, nhưng khi bổ ra (phân tích) thì cái đẹp biến mất. Cảm nhận được cái hay, cái đẹp lại còn tùy thuộc vào trình độ thưởng ngoạn chứ không phải ai cũng thưởng thức được.

Nếu nói thêm nữa, thì muốn thưởng thức cái hay tới nơi tới chốn, người đọc còn phải có quá trình thực hành. Một người làm thơ tư do thì không thể cảm nhận cái hay khi đọc một bài thơ vần bằng chính những người làm thơ vần. Một người làm thơ vần hay, chắc chắn phải có thẩm quyền phán xét về loại thơ này hơn là người không làm hay. Cũng vậy, một người chưa bao giờ làm thơ tân hình thức thì làm sao cảm được cái hay, cái khó của dòng thơ này, và nếu phán đoán chắc là sẽ rơi vào sự hàm hồ.

Một bài thơ hay không phải ai cũng thưởng thức được. Thơ hay kén người đọc, và ít người đọc, trừ những chủ đề phổ thông như thơ tình. Thơ gọi là hay, ngay cả thơ tân hình thức, không phải dành cho đám đông, dù rằng thơ nào chẳng muốn có đám đông.

Đọc một bài thơ tự do rồi cho rằng bài thơ đó hay thì hỏng bét bởi thơ tự do không nằm trong tiêu chuẩn để gọi là hay. Cũng như một bức tranh Lập thể hay Trừu tượng không thể gọi là  đẹp vì người họa sĩ chỉ dùng màu sắc và đường nét để nói lên thái độ của họ trước cuộc đời và nghệ thuật.

Trong suốt thời hiện đại, cả thơ (tự do) lẫn họa, cái hay, cái đẹp được chuyển từ tác phẩm sang sự phân tích của người đọc. Nhưng bài thơ hay bức tranh phải có khả năng tạo tiến trình phân tích nơi người thưởng ngoạn. Sáng tạo, đó là thuật ngữ được dùng để thay thế khái niệm hay, đẹp của truyền thống. Thơ tự do Việt thì lại khác, không có gì ngoài những suy diễn tùy tiện trên nghĩa chữ.

Như vậy chỉ có loại thơ dựa vào thể luật mới nằm trong tiêu chuẩn hay. Thơ tân hình thức với thể thơ Không vần, vì cũng là thể luật như lục bát, 7 chữ, 8 chữ nên cũng được thưởng thức giống như thơ truyền thống hay cổ điển Việt.

Góp ý khác

1. Nhà thơ Nguyễn Tất Độ phát biểu: “Có một điều đáng buồn, nói xin lỗi chứ con người chúng ta chậm hiểu lắm, nhiều khi đến thế hệ sau mới hiểu.” Điều này tôi xin bổ túc thêm:

Nếu thời kỳ hậu hiện đại, thập niên 1980 ở Mỹ, là cái đuôi của thời kỳ hiện đại, và cũng chấm dứt luôn thời kỳ này, thì đến đầu thập niên 1990, thơ và hội họa đã chuyển, hồi phục lại cái hay của thơ, cái đẹp của họa. Cứ đọc những bài tiểu luận dịch của Dana Gioia và Frederick Turner trên diễn đàn này thì rõ. Sự thành công tới đâu thì còn phải xét lại. Như vậy thì thơ và hội họa Việt  đang ở vị trí nào trong dòng chuyển động lớn ấy hay là vẫn loay hoay sáng tác và phát biểu không khác gì cái đuôi hiện đại của 3, 4 thập niên về trước ở Mỹ, mà lại chẳng có một căn cơ nào? Vì vào những thập niên 1980, những nghệ sĩ và trí thức Mỹ đã đạt tới những thành tựu cao nhất của thời hiện đại về mọi phương diện.  Thật là đáng buồn.

2. Bài thơ “Con Cóc” mà nhà thơ Linh Vũ cho là hay, lại chỉ là một bài vè chứ không phải là thơ. Cũng giống như những bài vè khác, còn hay hơn, như “Thằng Bờm có cái quạt mo, phú ông xin đổi ba bò chín trâu…” mà ai cũng biết... Ngay cả ca dao tục ngữ cũng chỉ là thơ của giới bình dân, chứ thơ thật sự thì có rất nhiều cấp bậc khác nhau, thí dụ như thơ Đặng Đình Hưng, Bùi Giáng... thì phải dành cho lớp người đọc có nghề. Như vậy những điều ông nói về cái hay của bài thơ, không hề ăn khớp với bài thơ đưa ra.

Cách nhận định (chắc nịch và không lay chuyển) trên rất thông thường ở thời hiện đại phương Tây. Đó cũng là thời của chủ nghĩa đế quốc và thực dân, với hai trận thế chiến kinh hoàng, cùng với những chủ nghĩa cực đoan cả về văn học nghệ thuật lẫn chính trị. Vì khi bị tước đoạt mất phương tiện dùng để phán đoán thơ hay thơ dở (và đánh giá tài năng nhà thơ) là thể luật và các yếu tố thơ,  người đọc không còn gì, đành phải theo sự áp đặt những tiêu chuẩn chủ quan người sáng tác tạo ra, với sự đồng lỏa của giới phê bình. Nhưng thường thì người ta thuyết phục người đọc bằng những lý luận hợp lý, chứ không đến nỗi bất cần lý lẽ.

Có lẽ nhà thơ Linh Vũ cũng không hề có ý áp đặt như vậy lên người đọc, mà chỉ muốn đáp lại góp ý của nhà thơ Phạm Chung muốn “hâm nóng” thơ tân hình thức. Mong là vậy, và như thế thì phải cám ơn thiện ý của nhà thơ.

 

 

 

 

 

Last modified on 11/02/2007 6:00 PM © 2004 2007 www.thotanhinhthuc.org.
MUCLUC