GÓP Ý TRONG TUẦN

Kỳ 3 (15/10/07)

 

 
 

 

 

 

1/ Tại sao số người đọc thơ càng ngày càng giảm. Cuối cùng thì chỉ những nhà thơ đọc thơ, và ai làm loại thơ nào thì đọc loại thơ đó. Các anh chị nghĩ gì về điều này?

2/ Các góp ý khác.

 

Linh Vũ

Tôi xin được trả lời một cách ngắn gọn với ý nghĩ thô thiển của mình để chia sẻ với quí vị. Số người đọc thơ càng ngày càng giảm vì những lý do sau đây:

Thứ nhất, hoàn cảnh xã hội với cuộc sống tất bật áo cơm hôm nay đã làm cho con người không còn nhiều thì giờ để đọc một bài thơ trọn vẹn, để suy nghĩ, để thưởng thức nét đẹp tuyệt vời của một bài thơ.

Thứ hai, những người đọc thơ thường là những người yêu thơ, có tâm hồn lãng mạng, có kiến thức văn hóa, họ đọc thơ với mục đích thư giãn cho tâm hồn, tìm mới lạ, tìm người đồng hành trong thi ca. Nhưng số người này cũng dần dần biến mất vì cơn lóc kinh tế hóa gia đình để đáp ứng nhu cầu đời sống hiện nay quá cao.

Thứ ba, vấn đề thời gian như đã nói ở trên, đó chính là yếu tố tạo nên không còn người đọc thơ và người làm thơ. Có nhiều người cố đeo đuồi lý tưởng nhưng dần già cũng rơi vào sự chán nản, không còn ai hưởng ứng, không tìm thấy điều gì mới lạ, hấp dẫn trong thi ca.

Thứ tư, những người làm thơ đa số là những người thất bại trong cuộc sống: Nghèo khổ, cô đơn, buồn tủi, hờn giận , bất mãn, yêu đương, khổ đau tình trường.v.v… Chúng ta rất ít thấy những người giàu có, hạnh phúc làm thơ. Nhất là ở hải ngoại hoàn cảnh sống đã thay đổi tư duy con người rất nhiều, tuy có nhiều tập thơ đã xuất bản nhưng đa số chỉ là những trang chữ dày đặc vô hồn.

Đó là một vài ý nghĩ riêng tư xin được góp mặt cùng quí vị nếu có gì không đúng xin thông cảm.

 

Tunisia

Vào năm 1988, tiểu luận “Who killed poetry” của Joseph Epstein, và vào năm 1991, tiểu luận “Can Poetry Matter” của Dana Gioia cũng đã đề cập tới đề tài này. Nhưng đó là tình trạng thơ Mỹ vào những thập niên 1990. Thơ bây giờ đã khác.

Lạc vào những diễn đàn về thơ Mỹ, chúng ta cũng thấy còn một số ý kiến về sự đi xuống của thơ, cho rằng đó là trách nhiệm của thơ tự do Mỹ.

Điều này cũng đúng và không đúng. Thơ tự do Mỹ đã có những thời kỳ cực thịnh của nó, vào những thập niên 1950-1980. Chúng ta thử tưởng tượng, nếu không có một thế kỷ thơ tự do, thì thơ vần luật cũng làm cho người đọc ngán ngẩm từ lâu rồi.

Thơ tự do thật sự khó làm. Bởi vì người làm thơ phải tạo ra được cấu trúc riêng cho thơ, và phải là loại thơ có hồn. Nếu không thì phải là loại thơ diễn đọc với những đề tài lôi cuốn, phản kháng về chính trị và xã hội chẳng hạn, như thời của nhà thơ Allen Ginsberg hay thơ Slam bây giờ. Nhưng đa phần những người làm thơ tự do không đủ tài nên chỉ dựa vào những đề tài gây sốc nhàm chán như tính dục, còn nghệ thuật thơ thì không có gì.

Nói đến nghệ thuật thơ thì thể luật là phương tiện tạo nên nghệ thuật và làm cho người đọc thấy được tài năng nhà thơ. Thơ tự do phá đi thể luật nên rơi vào sự thất thế. Thơ tự do với những câu ngắn câu dài, dài lê thê, toàn chữ là chữ thì có ai còn can đảm đọc nữa. Ngoài ra vì không còn thể luật nên dễ làm, ai cũng có thể trở thành nhà thơ.

Trở lại thơ Mỹ, nếu từ thập niên 1950-80, đã xuất hiện biết bao phong trào tiền phong, thì từ sau thập niên 1990, với phong trào thơ Tân hình thức, thơ Mỹ không còn những phong trào tiền phong nào. Chúng ta nên nhớ rằng thơ Tân hình thức Mỹ xuất hiện, thật ra để cứu thơ Mỹ khỏi rơi vào tình trạng bế tắc, không ai đọc, vì lý do những nhà thơ Ngôn Ngữ đã biến thơ thành trò chơi ngôn ngữ khó hiểu. Nhưng thơ cũng như con người, có lúc trẻ lúc già. Thơ có lúc thịnh lúc suy.

Lý do thơ đánh mất cái vị trí hàng đầu từ nhiều thế kỷ, vì kỹ thuật vi tính đã thay đổi hoàn toàn đời sống con người. Nhưng thơ không hề chết và không có ai giết được thơ. Thơ chỉ biến dạng, từ dạng chữ sang dạng hình ảnh, và âm thanh như truyền hình, video, nhạc hip hop, phim ảnh, trò chơi game.

Con người trong thời đại toàn cầu hóa, bị chi phối và bận tâm tới hàng hà sa số vấn đề, nên không còn thì giờ cho thơ nói riêng, và văn chương nghệ thuật nói chung. Hơn nữa những phương tiện giải trí quá nhiều và quá hấp dẫn, tại sao phải quan tâm tới thơ?

Nhưng những người làm thơ không giảm mà có điều muốn tăng, hàng năm có cả ngàn tập thơ xuất hiện. mà thơ lại là món hàng không bán được. Tại sao thế? Người đọc và làm thơ đã nhập thành một. Thơ bây giờ đa phần xuất hiện trên những website thơ. Người ta post lên, có hàng ngàn vạn bài thơ, góp ý ngay tức thì, cũng vẫn rất sôi nổi và hứng thú. Với phương tiện điện toán, thơ Mỹ đã giải phóng khỏi sự chi phối của những phong trào tiền phong. Ai cũng có thể lên online, đọc và góp ý, vì thế những kẻ không đủ tài khó có thể lập lờ. Mọi thể thơ đều có thể chấp nhận, vần luật, tự do, nếu là thơ hay, vì người đọc rất tinh ý, muốn lôi kéo họ thì thơ phải hay, không có chọn lựa nào khác, còn thơ dở thì dù có vỗ ngực xưng tên cũng chẳng đi đến đâu.

Những nhà thơ, vì vậy, đang đứng trước một thách thức mới. Phải có tài, phải tìm ra được một cơ chế tạo nhạc để có thể có những bài thơ vượt trội. Những bài thơ lê thê chẳng có một tí nghệ thuật nào chỉ phục vụ cho những kẻ hám danh, chứ không ích lợi gì cho thơ.

Góp ý khác
Nhà thơ Linh Vũ cho rằng “những người làm thơ đa số là những người thất bại trong cuộc sống: Nghèo khổ, cô đơn, buồn tủi, hờn giận , bất mãn, yêu đương, khổ đau tình trường.v.v…”

Nhưng tại sao có hàng ngàn nhà thơ Mỹ vẫn say mê với thơ. Chẳng lẽ họ đều là những người như nhà thơ Linh Vũ đề cập tới?

Nhà thơ thường nghèo, hoặc chỉ có đời sống vừa đủ. Nhưng chính vì thế mà họ cảm thông với đời sống của những kẻ nghèo khổ. Những tâm hồn lớn đều là những kẻ có lòng nhân ái, vị tha và chia sẻ được với nỗi khốn khó của kiếp người. Vả chăng, thế giới hiện đang có hai phần ba người dân sống trong mức nghèo khổ. Và với kinh tế tòan cầu, mức chênh lệch, bất công sẽ còn nhiều hơn gấp bội. Những bọn siêu tư bản cùng những chế độ độc tài kiểm soát hầu hết tài nguyên và đời sống con người. Nhà thơ là kẻ phát ngôn duy nhất của họ.

Thơ không bao giờ chết. Thơ đang đứng trước một thách thức và nhà thơ phải là những kẻ can đảm, làm cân bằng đời sống của nền văn minh mới. Những khó khăn chỉ là tạm thời thôi. Hỡi những nhà thơ, đừng bao giờ bỏ cuộc.

 

Phạm Chung

Có phải các nhà thơ đã hết "mặn mòi" với thơ Tân Hình Thức (THT)? Khoảng thời gian gần đây, mỗi lần lật trang thotanhinhthuc.org, người đọc chỉ thấy 1 số nhà thơ "mới" còn sáng tác thơ THT 1 cách đều đặn. Những nhà thơ "cũ", những người đến với thơ Tân Hình Thức từ buổi đầu thì dường như đã biệt tăm. Hoặc thỉnh thoảng lắm mới thấy họ góp 1, 2 bài.

Có phải là những nhà thơ đã hết "mặn mòi" cùng nàng thơ THT hay không?

Đọc một số bài thơ THT trên trang web, người đọc nhận thấy dường như một số nhà thơ đã không tuân theo các kỹ thuật đã đề ra khi sáng tác thơ THT:

1. dùng kỹ thuật lập lại và vắt dòng.

2. dùng những thể thơ có vần như lục bát, 5, 7, 8 chữ thành những thể thơ không vần.

3. dùng ngôn ngữ thường ngày (đời thường).

4. áp dụng tính truyện đưa vào thơ.

Một số bài thơ thiếu 1 hoặc 2 trong số 4 tiêu chuẩn đề ra và nhất là thiếu DÙNG KỸ THUẬT LẬP LẠI trong thơ. Do đó bài thơ mất đi nhạc điệu khi đoc. Có phải đến lúc chúng ta cần tìm thêm 1 số kỹ thuật khác để ứng dụng vào thơ THT để đưa sự sáng tác thơ THT một cách dễ dàng hơn??

Người viết bài này hy vọng các nhà thơ cũ và mới cùng sáng tác mạnh để "hâm nóng" thơ THT trở lại và đẩy thơ THT đến một khoảng trời mới cao và rộng hơn!

 

NguyễnTất Độ

Trong thời đại ngày nay, ngay cả người với người còn không hiểu nhau... nói gì đến giữa người với thơ. Người làm thơ để giải bày tâm sự, quan điểm... của mình, thông qua ngôn ngữ, hình ảnh trong thơ và hình thức của thơ. Người đọc thơ thì "bận bịu" nhiều thứ, rất ít thời gian để nhìn lại tâm hồn mình. Họ cũng vẫn đọc thơ đấy chứ, nhưng thời gian cho thơ không nhiều... Tôi nhận thấy, người đọc đang nhàm chán với lối trình diễn cũ, nhưng vẫn còn ngại ngần với lối trình diễn mới. Họ chưa dám mạnh dạn tiếp nhận. Nói đi phải nói lại, những người làm thơ Tân Hình Thức chúng ta phải nghiêm khắc với mình hơn nữa, nghiêm khắc trong việc cho ra đời những bài Tân Hình thức, đừng quá dễ dãi. Phải làm sao cho người đọc cảm nhận được cái hay của thơ Tân Hình Thức, để từ đó, người đọc sẽ tự mình đủ sức vượt qua những cái bóng to lớn của một thời đại Thi Ca có lẽ đã lỗi thời. Có một điều đáng buồn, nói xin lỗi chứ con người chúng ta chậm hiểu lắm, nhiều khi đến thế hệ sau mới hiểu. Cũng như phải mất đến vài trăm năm sau người ta mới hiểu Nguyễn Du và ca ngợi Ông. Nói thế để những người có tâm huyết với thơ Tân Hình Thức đừng nản lòng.

Mỗi người làm thơ là một hành tinh trong vũ trụ thơ bao la. Nhìn xem nó chuyển động thế nào! Nó tự quay quanh nó và nó cũng quay quanh (ít nhất là) một hành tinh khác. Nói vậy đủ để mỗi người làm thơ tự hiểu và biết phải làm gì rồi...

Góp ý khác
Riêng về góp ý của nhờ thơ Phạm Chung, tôi hoàn toàn đồng ý. Ngay bản thân tôi cũng thấy mình thiếu sót. Với 4 kĩ thuật cơ bản, chúng ta vẫn chưa vận dụng đầy đủ nên tác dụng phát huy được cũng chưa thật mạnh mẽ lắm... Mỗi người làm thơ Tân Hình Thức cần phải chú ý và dụng công nhiều hơn nữa cho mỗi đứa con tinh thần của mình.

 

Thiền Đăng

Người đọc thơ càng ngày càng giảm, điều đó đã rất hiển nhiên, thậm chí với nhiều người, nói đến thơ là họ bĩu môi, cứ như làm họ mất hứng vậy. Thà tán nhảm với họ thì họ thấy thú vị hơn. Tôi nghĩ điều này không phải do thơ đã hết thời, hay thơ sắp chết, hoặc thơ càng ngày càng dở, mà bởi ngày càng có nhiều thứ vui hơn để người ta nghĩ đến, hơn thơ (dù là thơ vần điệu, tự do hay tân hình thức). Còn tình yêu thơ, nó thuộc nhiều về bẩm sinh, hay một thứ nghiệp chướng, một khi bước vào thơ, nó sẽ ám suốt đời, dù không phải là sự lựa chọn.

Về công việc làm thơ, THT chú trọng kỹ thuật lập lại, tính kể, vắt dòng, ngôn ngữ đời thường... những kỹ thuật này cần được thực nghiệm và vận dụng nhuần nhuyễn mới mong đem lại sức hấp dẫn cho thơ. Đó cũng là thế mạnh của THT. Tôi nghĩ sự thực hành nếu có được thành tựu, thì niềm vui thật khó tả, nếu truyền được cảm hứng cho người đọc thì thành tựu càng có ý nghĩa. Các bài thơ Bậc Thang… (Khế Iêm) Đoàn người (Nguyễn Tất Độ) các bài của Gyảng Anh Iên như Hỏi... (đó là tôi ghi lại theo trí nhớ những bài tạo ấn tượng lâu) thủ đắc được về mặt kỹ thuật cũng như mặt nội dung, cần được đọc lại. Dĩ nhiên, nếu quá lạm dụng về mặt kỹ thuật, nội dung có nguy cơ nghèo đi hay ngược lại, đó cũng là điều mà những nhà thơ thực hành THT cũng cần lưu ý.

 

Việt Hà

Ý kiến thứ Tư của nhà thơ Linh Vũ dường như hơi negative? Bởi thực tế yếu tố tạo thành bài thơ vốn không xuất phát từ sang hèn, nghè khó hay sa cơ lỡ vận… mà có lẽ một phần từ yếu tố thiên bẩm, kết hợp nhìn nhận sự việc nhạy bén, tinh tế và quan trọng hơn cả là yếu tố tâm hồn – tâm hồn chính là động lực (chất keo) để thăng hoa mọi sự trong đời thành những vần thơ. Người giàu có, có cuộc sống hạnh phúc họ cũng làm thơ đấy chứ, tuy nhiên thơ như thế nào lại là chuyện khác. Làm thơ với người Việt hình như không khó (?), bởi thơ với người Việt ta vốn dĩ rất gần gũi (xuất khẩu thành thơ là vậy), nhưng làm sao để chúng ta có một bài thơ hay và nó sống mãi cùng thời gian? Ngoài những yếu tố nói trên những nhà thơ (người yêu thích nghệ thuật thơ) cần phải có một quá trình để rèn dũa câu chữ - một hành trình khổ nạn chăng? Người làm thơ thời nay ngày một ít đi, người đọc cũng vậy có lẽ xuất phát từ yếu tố sinh tồn. Khi sự sinh tồn được đẩy lên hàng danh dự tất sẽ nảy sinh: hoặc nhà thơ tự bỏ chạy, hoặc bằng mọi cách để đem lại sự sinh tồn đó. Chưa kể người làm thơ thời nay vốn quá dễ dãi về ý tưởng, câu chữ; nhìn nhận, vinh danh nhau… từ đó đã quên mất một mấu chốt quan trọng hơn cả: thơ không phải đơn thuần là những ký tự chạy rào rào trên bàn phím, trái lại nó phải được chắt lọc, nâng nịu từ trái tim và khối óc (tâm hồn) của chính mình. Những câu, bài thơ như vậy cho dù là THT hay thơ Cũ, ở góc độ nào nó cũng trường tồn…

 

 

 

 

 

Last modified on 10/19/2007 6:00 PM © 2004 2007 www.thotanhinhthuc.org.
MUCLUC